Een gevangenenruil en mogelijke vervolggesprekken over een staak-het-vuren: volgens experts zijn de eerste resultaten van de vredesbesprekingen tussen Rusland en Oekraïne in Istanboel een voorzichtige stap in de goede richting. Maar optimisme over een wapenstilstand is nog ver weg.
Vladimir Poetin en Volodymyr Zelensky schitterden zelf door afwezigheid. Poetin was door Zelensky vooraf uitgenodigd zelf naar Istanboel te komen, maar daar zag de Russische president van af. Even leken de vredesgesprekken daardoor gedoemd te mislukken. Toch zijn de delegaties van beide landen tot een overeenkomst gekomen.
Naast de gevangenenruil zullen nieuwe gesprekken volgen, liet de Russische delegatie weten. Het is nog onduidelijk wanneer. Rusland en Oekraïne zouden een schets maken voor een toekomstig staakt-het-vuren, waarna de gesprekken worden vervolgd.
Dat vervolg kan erg ingewikkeld worden, denkt Rusland-deskundige Hubert Smeets. Poetin leek eerder niet open te staan voor een staakt-het-vuren. "Hij wil eerst afspraken maken en pas daarna de gevechten pauzeren of beëindigen. Terwijl Zelensky juist eerst een bestand wil om daarna verder te praten."
Daarnaast liggen de eisen voor inhoudelijke afspraken mijlenver uit elkaar, zegt Jelle Baartmans van het kennisplatform RAAM. "Poetin wil onder meer de Oekraïense president van het wereldtoneel af hebben en de bezette gebieden houden", zegt hij. Ook ziet Poetin graag dat Europese en Amerikaanse sancties worden afgezwakt of helemaal verdwijnen. "Dat is voor Zelensky onacceptabel. Hij wil zijn grondgebied terug en Europese vredestroepen langs de Russische grens."
Toch merkt Baartmans dat Oekraïne "realistischer" wordt en bereid is om haar eisen bij te stellen in ruil voor een staakt-het-vuren. "Oekraïne is de zwakkere partij en staat onder druk van de Amerikaanse president Donald Trump, die zo snel mogelijk vrede wil."
Daarom is het volgens hem denkbaar dat Oekraïne tijdelijk afstand doet van de door Rusland bezette gebieden. "Dat zal geen officiële en permanente erkenning zijn, maar slechts een bevestiging van de huidige situatie. Dat de Russen enkele gebieden nu controleren."
In dat scenario is het aan Poetin om water bij de wijn te doen. Maar daar heeft Rusland voorlopig nog geen baat bij, omdat "de tijd in het voordeel van Rusland tikt". Daarmee bedoelt Baartmans dat Rusland een groter leger heeft en de oorlog langer kan volhouden dan Oekraïne. "Ook hoopt hij dat het westen de financiële en militaire hulp aan Oekraïne op termijn stopzet."
De sleutel naar vruchtbare vredesgesprekken is daarom in handen van Trump, denkt Baartmans. De Amerikaanse president kan de Russische economie met sancties verder onder druk zetten. "Alleen dan zal Poetin bereid kunnen zijn om een aantal van zijn eisen af te zwakken."
Ondertussen bereidt de Europese Unie al een nieuw sanctiepakket tegen Rusland voor. De sancties moeten onder meer de Russische oliesector raken.
Maar Oekraïne en Rusland kunnen onderling al stappen zetten om dichter tot elkaar te komen, zegt Nicolaas Kraft van Ermel. Hij is universitair docent geschiedenis en staflid van het Groninger Instituut voor Midden- en Oost-Europese Studies. Volgens hem moeten de partijen vertrouwen opbouwen.
"Het is belangrijk dat ze allebei het gevoel hebben dat ze met elkaar kunnen praten. Zoiets bereik je niet binnen een week. Dat gaat stap voor stap." Een eerste voorzichtige stap is bijvoorbeeld het uitwisselen van gevangenen, zoals vandaag is afgesproken.
Vervolgens is erkenning van elkaars zienswijze en legitimiteit cruciaal. "Dat is hier het hete hangijzer, omdat Poetin de Oekraïense president niet als leider erkent", zegt Kraft van Ermel. Is dat toch te overbruggen, dan is het een logische stap om afspraken te maken over zaken die niet gaan over oorlog, zoals handel. Dan kunnen de partijen zien hoe goed ze hun afspraken nakomen.
Pas daarna kunnen partijen toewerken naar afspraken over het beëindigen van de oorlog. "Maar voorlopig is er nog weinig reden voor optimisme."
Source: Nu.nl algemeen