Deze week werd de Nakba herdacht, de verdrijving van Palestijnen in 1948. Een des te bitterder herinnering nu Palestijnen op grote schaal worden gedood en uitgehongerd. Demonstranten trekken zondag naar Den Haag om een ‘rode lijn’ te trekken.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie en de multiculturele samenleving.
Toen Amal Helles klein was, vroeg ze haar opa waarom hij zich had laten verjagen tijdens de Nakba. ‘Waarom had hij niet gestreden tot het bittere eind? Ik begreep het niet’, vertelt Helles tijdens haar toespraak donderdagavond in de Amsterdamse Dominicuskerk.
‘Ik dacht dat ik zelf nooit zo’n keuze zou maken’, vervolgt de Palestijnse journalist die acht maanden geleden met haar kinderen Gaza is ontvlucht en nu in Amsterdam woont. ‘Maar deze genocide heeft me laten zien wat angst doet als het je lichaam binnenkomt, wat je als moeder voelt als je kinderen zich aan je vastklampen en je smeken om te blijven leven.’
Helles grootouders zijn uit hun huis verdreven bij de oprichting van de staat Israël, net als ongeveer 750 duizend andere Palestijnen. Deze gebeurtenis uit 1948 staat in de Palestijnse collectieve herinnering gegrift als ‘Nakba’ (Arabisch voor catastrofe of ramp) en wordt ieder jaar op 15 mei herdacht. Maar, zo benadrukken alle sprekers bij de herdenking in de volle Dominicuskerk: de Nakba duurt nog altijd voort.
Want ook deze week bombardeerde Israël ziekenhuizen en vluchtelingenkampen. Israëlische machthebbers steken hun fantasieën over de etnische zuivering van Gaza allang niet meer onder stoelen of banken, en hongeren de bevolking in Gaza systematisch uit. Vrijwel alle deskundigen spreken inmiddels van een genocide, zo concludeerde NRC donderdag op de voorpagina.
Mede vanwege die link met het heden wordt de Nakba deze week op tal van plaatsen herdacht, er is in Nederland meer aandacht voor dan ooit. In een week waarin Eric van der Burg (VVD) in het Kamerdebat over Gaza bleef herhalen dat de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 het begin vormt van de Israëlische gewelddadigheden in Gaza, werpen de bijeenkomsten licht op de decennia van onderdrukking en apartheid die aan 7 oktober voorafgingen.
De herdenkingen vormen de opmaat naar een grote demonstratie in Den Haag komende zondag. Hulporganisaties, moskeekoepels, kritische joodse organisaties, vakbond FNV, linkse politieke partijen maar ook poppodia als Paradiso en 013 roepen hun achterban op om zondag naar het Malieveld te gaan. Dat minister Caspar Veldkamp (NSC) van Buitenlandse Zaken vorige week zijn EU-collega’s heeft voorgesteld om onderzoek te doen naar de vraag of Israël internationaal humanitair recht schendt, met op termijn eventueel, als alle lidstaten daarmee instemmen, het opschorten van een handelsverdrag, heeft weinig indruk gemaakt.
‘Onderzoek?’, zegt PvdA-coryfee Jan Pronk, die tussen 1973 en 2002 verschillende ministersposten bekleedde, tegen de aanwezigen in de kerk. ‘Alles is al bekend, de feiten zijn aangedragen.’ Pronk heeft geen goed woord over voor ‘de streep in het zand’ die Veldkamp zegt te trekken met zijn oproep.
Pronk somt op wat de regering in zijn ogen zou moeten doen: de Palestijnse staat erkennen, zoals elf EU-lidstaten al hebben gedaan, geen militair materieel meer leveren aan Israël, en gevolg geven aan de uitspraken en adviezen van het Internationaal Gerechtshof, dat onder meer voorschijft dat landen als Nederland er alles aan moeten doen om genocide te voorkomen.
Wat is de rode lijn voor de regering?, vragen steeds meer Nederlanders zich af. In maart 2024 zei toenmalig demissionair premier Mark Rutte dat een grondoffensief in Rafah, waar toen al honderdduizenden ontheemden opeengepakt leefden, een ‘gamechanger’ zou zijn met ‘politieke gevolgen’. Ruttes woorden bleken geen rode lijn, maar een streep in het zand die verwaaide zodra de troepen Rafah binnenvielen.
Hulporganisaties zijn inmiddels de wanhoop voorbij. Begin april spraken de directeuren van Amnesty International, Artsen zonder Grenzen, Oxfam Novib, Pax en Save the Children met premier Dick Schoof en Veldkamp. Toen ze het Catshuis verlieten, zeiden ze ‘verbijsterd’ te zijn, omdat de bewindspersonen nog altijd niet in staat bleken een heldere rode lijn te definiëren.
Dan doen we het zelf wel, besloten ze, en ze namen het initiatief voor de demonstratie zondag. Ze roepen iedereen op om in het rood gekleed naar Den Haag te komen, om daar een ‘menselijke rode lijn’ te trekken. ‘Het kabinet-Schoof zakt ver door een morele en juridische ondergrens’, zegt Michiel Servaes, directeur van Oxfam-Novib. ‘De recente brief van minister Veldkamp aan Brussel kwam veel te laat en betekent in de praktijk helemaal niks.’
Een motie waarin linkse oppositiepartijen opriepen tot sancties tegen Israël, haalde afgelopen dinsdag geen meerderheid: alle regeringspartijen stemden tegen. Dat terwijl een meerderheid van de bevolking inmiddels vindt dat de regering harder moet optreden tegen Israël. Daartoe riep ook de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema deze week op.
In de Dominicuskerk leest de Palestijns-Libanese dichter Alaa Minawi namen van slachtoffers in Gaza voor, vanaf het moment dat de bezoekers binnenlopen, tot het aansteken van de kaarsen tweeënhalf uur later. De namen vullen de stiltes tussen de sprekers, klinken op de achtergrond tijdens het optreden van de Syrische cellist Qusai Naim, en mengen zich tussen de woorden van Amal Helles.
‘Dit is de best gedocumenteerde genocide uit de geschiedenis’, zegt Helles tegen de aanwezigen. ‘En toch vraagt de wereld om bewijs.’ De stem van de jonge Palestijnse vrouw slaat over, haar handen trillen boven de lessenaar. ‘Jullie hebben ons vermoord zien worden op elke mogelijke manier. Verbrand, verkoold, uiteengereten. Op hoeveel meer manieren moeten we nog sterven voordat de wereld optreedt?’
Net als haar grootouders nam Helles de sleutel van haar huis mee toen ze op de vlucht sloeg. Want net als haar grootouders dacht ze dat ze op een dag zou kunnen terugkeren. ‘Maar dat is niet gebeurd’, zegt Helles. ‘Ons huis is gebombardeerd, er is alleen nog een berg puin over.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant