De spanning voor deze editie van het Eurovisiesongfestival was hoog, na de problematische vorige editie in Malmö. Maar dit jaar in Basel lijkt in aanloop naar de finale zaterdag alles goed te gaan, zowel op straat als bij Songfestivalorganisator EBU.
is popredacteur van de Volkskrant. Verslag vanuit Basel.
Even voordat de halve finale losbarst waarin zangeres Yuval Raphael uitkomt voor Israël, wapperen zo’n tien demonstranten rustig met Palestijnse vlaggen. Ze staan tegenover de St. Jakobshalle in Basel, waar het Songfestival deze week wordt gehouden. Een paar politieagenten kijken toe. Geen agenten met geweren in de aanslag, maar met een geel hesje met daarop onder Polizei het woord Dialogteam.
Dit onderdeel van de Zwitserse politie komt meestal in actie bij grote evenementen en richt zich op de-escalatie door ‘tactische communicatie’. Als er een supporter met een Israëlische vlag naar de pro-Palestina-demonstranten loopt, nemen twee leden van het dialoogteam hem soepeltjes apart. Ze praten een tijdje, en na een paar minuten loopt de supporter weer door. Confrontatie afgewend.
Ze zijn er heus wel in Basel, de demonstranten die met Palestijnse vlaggen protesteren tegen de deelname van Israël aan het Eurovisiesongfestival. Ook vroegen meerdere deelnemende landen van tevoren om een debat over de deelname van Israël, mede omdat de Israëlische premier Netanyahu en sommigen van zijn ministers openlijk zinspelen op de etnische zuivering van Gaza en al meer dan twee maanden de aanvoer van hulpgoederen en voedsel blokkeren.
Vanwege die oproep, en kritiek van oud-deelnemers, leek het Songfestival op voorhand onder hoogspanning te staan. Tijdens de openingsceremonie op zondag maakte een demonstrant volgens de Israëlische omroep KAN een ‘bedreigend gebaar’ naar de Israëlische zangeres. En haar laatste repetitie werd donderdag verstoord door demonstranten die fluitjes en grote Palestijnse vlaggen de hal hadden in gesmokkeld.
Fans mogen alle vlaggen die binnen de Zwitserse wet zijn toegestaan meenemen in het publiek (de Zwitsers hechten erg aan vrijheid van meningsuiting), maar wel met een maximale grootte (de Zwitsers hechten ook erg aan orde). Bezoekers van de liveshow later die avond werden strenger gecontroleerd bij de ingang, waardoor er op tv minimaal boegeroep te horen was en geen gefluit. Alle vlaggen bleven netjes binnen de juiste proporties, fluitjes waren afgenomen.
Het is nogal een contrast met de verwachtingen, naar aanleiding van de editie van vorig jaar in Malmö. Daar liepen de spanningen rond de deelname van Israël hoog op, op straat en achter de schermen. Het werd de EBU aangerekend, ook in combinatie met de diskwalificatie van Joost Klein: toenmalig Eurovisiebaas Martin Österdahl werd tijdens de finale luidruchtig uitgefloten.
Na de vele klachten en een onafhankelijk onderzoek voerde de EBU een heel pakket aan veranderingen door. Zo mag er nu bijvoorbeeld in de gebieden rond de kleedkamers niet meer worden gefilmd of gefotografeerd, en op andere plekken alleen met expliciete toestemming.
‘Ik kan niet anders zeggen dan dat het werkt, backstage’, zegt commentator en lid van de Nederlandse delegatie Cornald Maas. ‘Artiesten hebben veel meer rust en veiligheid dan vorig jaar, toen de spanning voelbaar was.’
In Malmö stonden de cameraploegen volgens Maas bij de kleedkamers, verplaatsten ze vlaggen en klopten ze op deuren. ‘Vooral de Israëlische delegatie vroeg vrij veel aandacht’, zegt hij. ‘En dan zeg ik het nog aardig.’
Dit jaar ziet Maas een totaal andere sfeer. ‘Zondag zaten Claude, de Oostenrijkse zanger JJ, de Franse zangeres Louane en de Finse zangeres Erika Vikman en de Deense zangeres Sissal ervaringen met elkaar uit te wisselen hier in het hotel’, zegt Maas. ‘Zelfs dat soort dingen gebeuren nu.’
Er is mogelijk nog een oorzaak voor het rustiger verloop van het festival. Basel is een kleine stad, het zit qua inwonertal tussen Apeldoorn en Nijmegen in. Er zijn dus simpelweg minder mensen om te demonstreren dan in Malmö, een stad ter grootte van Utrecht. Bovendien speelde vorig jaar in Malmö ook een verhoogd risico op jihadistische aanslagen mee, na een reeks koranverbrandingen.
Naïma (24, wil niet met haar achternaam in de krant) loopt woensdagavond mee met een stille tocht door het stadscentrum. De mars herdenkt de Nakba, ‘de catastrofe’ in 1948 waarbij Palestijnen massaal uit hun woongebieden werden verdreven.
‘Ik vind het niet oké dat we deze week een groot feest vieren, om ons af te leiden van wat er is gebeurd met meer dan 50 duizend Palestijnen’, zegt Naïma. Ze draagt een keffiyeh en wappert net als de meeste van de ongeveer 150 demonstranten met een Palestijnse vlag. ‘Dit is onze stad, dit is onze cultuur, dit zijn onze straten, die willen we niet delen met zionistische propaganda’, zegt Naïma. ‘Israël gebruikt het Songfestival om met een leuk popliedje te laten zien hoe vriendelijk ze wel niet zijn.’
Ook bij dit protest overlegt de voorhoede van de mars gemoedelijk, vaak zelfs lachend, met leden van het dialoogteam. Als die zeggen dat de optocht even stil moet staan, geeft iedereen daar als vanzelfsprekend gehoor aan.
Pro-Israëlbetogers zijn er ook, op de avond van Raphaels optreden staan er zo’n veertig voor een kerk op steenworp afstand van de St. Jakobshalle. Zij zijn het niet eens met de ‘anti-Israël’-protesten, laten ze weten. Maar in plaats van de confrontatie te zoeken met de demonstranten verderop, verkondigen ze dat punt kalm vanaf hun eigen stukje stoep. Ook hier kijkt het dialoogteam mee.
‘Ik hoop dat dit het begin is van een nieuwe tijd, waarin de oude Eurovisie-gedachte weer een beetje tot leven komt’, zegt Maas. United by music, verbonden door muziek, mits er een vriendelijke, Zwitserse politie-eenheid paraat staat.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant