De Zaanse Schans is met ruim 2,5 miljoen bezoekers per jaar overvol. De gemeente Zaanstad wil entree heffen om de mensenmassa in te dammen. Het is de vraag of dat de toeristen tegenhoudt. ‘Ben je weleens in Disneyland geweest? Dát is pas druk.’
De polder staat in bloei en de molens staan er fotogeniek bij op de Zaanse Schans. Een oer-Hollands plaatje, precies waarvoor toeristen naar de Kalverringdijk komen. Midden op het fietspad installeert een Aziatisch gezin een telefoon op een statief. Een paar stappen naar achter en het peaceteken in de lucht, klik! Pal langs het geheel zoeven grijsharigen op elektrische fietsen, hun fietsbellen rinkelen onophoudelijk. Het is er idyllisch, maar ook stampvol.
De Zaanse Schans staat vol 18de-eeuwse huisjes, molens en werkplaatsen. De plek trok 2,6 miljoen toeristen in 2024, net iets meer dan het Rijksmuseum. Je loopt er nu – door de drukte wel in slakkengang – nog zo naartoe: geen kassa of hekwerk te bekennen. Maar de gemeente Zaanstad wil per april 2026 het gebied afsluiten en bezoekers 17,50 euro per persoon laten betalen.
De hoop is dat het aantal bezoekers hierdoor daalt tot 1,8 miljoen per jaar. Het entreegeld zal gebruikt worden om het erfgoed te onderhouden, die kosten komen nu namelijk voor rekening van de gemeente en dus van de Zaankanters zelf. Voor de entreeprijs kunnen toeristen alle musea en molens in het gebied bezoeken.
De inwoners van Zaanstad en Wormerland mogen gewoon nog gratis naar binnen, maar toch is er een bonje over het plan. Deze week waren er dertig insprekers in het Zaans Beraad van de gemeente. Op donderdag 22 mei stemt de gemeenteraad over het afsluiten van het gebied en het heffen van de entree.
De plannen verdelen de Zaankanters. Ondernemers zijn bang dat hun omzet zal dalen. Molenaars denken het juist nog drukker te krijgen omdat bezoekers met hun ticket alle molens binnen mogen bezoeken. En bewoners vragen zich af wat de afsluiting voor het woon-werkverkeer gaat betekenen.
Voor zijn molenschuur ‘de Bonte Hen’ zit Adriaan Bosboom (85) in een plastic tuinstoel op een mondharmonica te spelen. Een toerist filmt stiekem vanuit de bosjes dit polder-tafereel. Het zou goed kunnen scoren op TikTok.
Bosboom woont al 65 jaar aan de Kalverringdijk (‘nog eigenhandig de waterleiding gegraven’) en heeft het toerisme zien ontstaan en veranderen op de Schans. ‘Vroeger kwam hier niemand en nu gaat het maar door voor de deur: in de winter en zomers vanaf 8 uur ’s ochtends.’
Hij wijst naar de horde toeristen: ‘Het is eigenlijk nog stil nu. Ik moet mij er elke dag doorheen worstelen, al die toeristen op het fietspad. Wat een ergernis.’ Vooralsnog wil de Zaankanter niet dat de Schans wordt afgesloten. ‘Er is te weinig over nagedacht. Ga liever eens praten met die touroperators, dat die met minder bussen vanuit Amsterdam komen.’
De tachtiger windt zich op over de gang van zaken: ‘De gemeente beweert dat ze met iedereen contact hebben gehad, terwijl ik de enige ben die hier al 65 jaar woont. Nog nooit is er iemand aan de deur geweest... Het is hier geen attractiepark!’
Even verderop staat het gepensioneerde echtpaar Donna en Arsi uit Canada. Ze proberen een selfie te maken voor de molens, maar Arsi laat de telefoon uit zijn hand vallen. In ruil voor een goede foto geven ze hun visie op de afsluiting: ‘Ik vind het hier niet druk. Ben je weleens in Disneyland in de VS geweest? Dat is pas druk.’
Begrip voor het plan is er wel. Arsi: ‘Ik snap wel dat het nodig is voor het onderhoud.’ Hij wijst met een voet naar de ontbrekende stoeptegels. Maar 17,50 euro per persoon vindt het echtpaar wel te veel. Donna: Van nul naar 17,50 euro is een te grote overgang. Het is op het randje of ik dat zou betalen.’
Amerikaan Amy Holley mengt zich in het gesprek, maar haalt haar schouders op. ‘Ik vind het een goede prijs. Een vakantie naar Europa is al zo duur, dan kan dit er ook nog wel bij.’
Mocht de Zaanse Schans afgesloten worden, dan moet er ergens anders een nieuw fietspad komen. Het fietspad gaat dan dwars door een Natura 2000-gebied. Dat stuit op bezwaren van natuurorganisaties: in de Kalverpolder broeden ruim zestig vogelsoorten, waaronder de tureluur en de bruine kiekendief.
Vandaag hebben Martin en Juan Pablo (beiden 26) uit Argentinië nog dankbaar gebruikgemaakt van het huidige fietspad. Ze staan nog even uit te hijgen van de tocht. Martin: ‘Thuis fietsen we eigenlijk nooit.’ Over de entreeprijs: ‘Als ik een uur vanuit Amsterdam kom fietsen, ben ik bereid om ongeveer alles te betalen.’ Juan Pablo: ‘Ik vind het anders wel veel geld. Een tientje zou nog schappelijk zijn, maar dan is de drempel misschien weer te laag en blijft iedereen alsnog komen.’
Afsluiting of niet, te veel toeristen of niet: Adriaan Bosboom is niet van plan om te verkassen. ‘Ik heb elke spijker van dit huis er zelf ingeslagen. Ik hoor hier.’ Hij heeft een goede bel geïnstalleerd op zijn fiets en overweegt er ook een autotoeter op te zetten om toeristen op het fietspad te waarschuwen. Hij krijgt even vuur in zijn ogen wanneer een auto over zijn fietspad voorbij dendert. ‘Die mag hier sowieso al helemaal niet komen.’
Source: Volkskrant