is columnist voor de Volkskrant.
Deze column begint met een mailtje van een lezer, over oorlogsgebeurtenissen waarvan het lijkt alsof ze ontbreken in onze nationale uitstalkast van de geschiedenis. De lezer: ‘Wie weet van het bestaan van het Frans-Marokkaanse militaire ereveld WO II in Kapelle-Biezelinge?’
Op naar Kapelle dus. Op 16 mei 1940, vrijdag 85 jaar geleden, trokken Franse militairen zich hier niets aan van de Nederlandse capitulatie. Ze vochten door tegen de Duitsers. Maar liefst 84 Fransen sneuvelden in en rondom het Zeeuwse dorp. Na de oorlog zijn in Kapelle ook andere omgekomen Franse militairen herbegraven. Zo ontstond het huidige ereveld.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het is een ‘heel onbekend verhaal’, zegt Andries Looijen, de man die het oorlogsgeheugen van Kapelle belichaamt. Nou ja, onbekend, dat ligt er aan wie je het vraagt. In Kapelle weet iedereen ervan, want al jaren is hier in mei een officiële Franse herdenkingsweek.
De Franse ambassadeur komt dan langs en ook zijn collega uit Marokko, evenals bussen vol Marokkaanse Nederlanders. Op het ereveld, waar in totaal 229 militairen begraven zijn, liggen 17 Marokkanen die dienden in het koloniale Franse leger. Ze kwamen om bij de evacuatie van het Franse Duinkerken in mei 1940. Hun lichamen spoelden aan op de Zeeuwse kust.
Onder een bomenrij wijst Andries op zeven witte kruisen met het opschrift Français non-identifié. Deze militairen sneuvelden in 1940 in Noord-Brabant. Eindelijk is hun familie opgespoord. Binnenkort wordt een DNA-test gedaan. Dat gebeurde de afgelopen jaren vaker. Reisde een hoogbejaarde zus of broer uit Frankrijk af naar Kapelle om na vele decennia eindelijk de laatste eer te bewijzen.
Andries werkt met sleepboten, maar hij leeft voor zijn museum over de Franse strijd op Kapelse bodem dat hij runt met vrijwilligers. Terwijl wij staan te praten, arriveert de ene schoolklas na de andere. ‘Alles is erop gericht dat kinderen dit verhaal mee krijgen.’ Vakanties? Voor ‘80 procent’ gaan die bij Andries op aan het bezoeken van de Franse veteranenfamilies.
Zijn oorlogsmuseum is nu nog gevestigd in een verbouwde schuur. Andries hoopt op een nieuw museum pal naast het ereveld. Het Franse ministerie van Defensie is pleitbezorger. Een Franse veteraan die de oorlog in Nederland had overleefd, gaf hem kort voor zijn dood in 2019 de eerste cheque voor de nieuwbouw.
Een deel van de bij het grote publiek halfvergeten oorlogsgeschiedenis is keurig gedocumenteerd in kloeke standaardwerken. Maar het Franse verzet bij Kapelle belandde aanvankelijk in de officiële vergeethoek.
Volgens oorlogsgeschiedschrijver Lou de Jong vluchtten de Fransen ‘in alles wat maar kon varen’ uit Zeeland, zelfs in ‘kano’s’. Andries, met een vertrokken gezicht: ‘Nou, in Kapelle zijn er dus 84 gesneuveld. Hier vonden bajonetgevechten plaats tussen Fransen en Duitsers. Dan vlucht je niet laf weg.’
Ineens sta ik op het ereveld voor een grafzerk met een kleine halve maan. Hier ligt Ibrahim Asem, eigenlijk vertaal je zijn achternaam beter als Azem. Geboren in Damascus, de hoofdstad van Syrië, begin 20ste eeuw een piepjong land onder Frans bewind.
Hopelijk zegt u nu: ja, Ibrahim Azem, natuurlijk heb ik van hem gehoord, want dat is immers de Syriër die postuum is gedecoreerd met het Nederlandse Bronzen Kruis vanwege ‘moedig’ en ‘beleidvol optreden’ tegen de Duitse vijand. Na de oorlog publiceerde een Franse kolonel over het drama. Als je zoekt, dan is er veel over Ibrahim te vinden, maar ik kende het verhaal niet.
Ibrahim was parachutist bij een Frans regiment van de Britse Special Air Service, de SAS. In april 1945 werd hij in Drenthe achter de Duitse linies gedropt als voorbereiding op de bevrijding van Noord-Nederland. Ibrahim, 21 jaar oud, sneuvelde bij een gevecht bij een boerenschuur in het Zeijerveld.
Na de oorlog werd hij herbegraven in Kapelle, bij andere moslims op de begraafplaats. Zijn verhaal is geschiedenis om op een voetstuk te zetten, juist in deze tijd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns