De Amerikaanse president Donald Trump reisde met een belangrijk doel af naar het Midden-Oosten: lucratieve economische deals sluiten. Na twee dagen maakt correspondent Jenne Jan Holtland de balans op. ‘Trump kan duidelijk beter overweg met Bin Salman dan met Netanyahu.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Jenne Jan. De Saoedische ontvangst was precies zoals Trump het graag hebben wil: pompeus en extravagant. Hoe heb jij daarnaar gekeken?
‘Het vorige bezoek van Trump aan Saoedi-Arabië in 2017 was natuurlijk ook spectaculair, daar wilden ze nu niet voor onderdoen. De Saoediërs hebben het Amerikaanse regeringsvliegtuig, Air Force One, geëscorteerd met hun eigen straaljagers. Bij Trumps aankomst was er een paarse loper voor hem uitgerold. Trumps auto werd begeleid door een cordon van paarden. Geld speelde geen rol.’
Zowel Saoedi-Arabië als Trump had nogal wat op hun wensenlijstje staan. Wat heeft het bezoek voor concreet resultaat opgeleverd?
‘De Verenigde Staten en Saoedi-Arabië hebben de grootste wapendeal ooit gesloten, ter waarde van omgerekend zo’n 127 miljard euro. Dat is misschien niet de grofweg 535 miljard euro waar de Saoedi’s het aanvankelijk over hadden, maar het laat wel zien dat dit partnerschap bloeit.
‘Het grootste nieuws van de afgelopen twee dagen was het opheffen van de Amerikaanse sancties tegen Syrië. Dat werd gevierd in Damascus, maar is zeker ook een succes voor Saoedi-Arabië. Je zag dat ook aan de lichaamstaal van de Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman.
‘Saoedi-Arabië en ook Qatar, waar Trump nu op bezoek is, kunnen het goed vinden met de Syrische interimregering. Zij hebben er echt bij de VS voor gelobbyd om die sancties te schrappen. Trump heeft naar ze geluisterd, in plaats van naar de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die niets wilde weten van sanctieverlichting.’
Is er iets aan het schuiven in het Midden-Oosten?
‘Israël is al decennialang met afstand de belangrijkste bondgenoot van de VS. De Golfstaten lijken die rol nu over te nemen, in ieder geval bij Trump persoonlijk. Tussen Trump en Netanyahu botert het nu totaal niet. Trump is een man die zijn keuzes in belangrijke mate laat bepalen door de informatie die hij het laatst heeft gekregen, of de persoon die hij het laatst heeft gesproken. Op dit moment lijkt hij zijn oor meer te laten hangen naar Bin Salman, met wie hij duidelijk veel beter overweg kan.’
Waarom voelt Trump zich op zijn gemak bij Bin Salman en andere leiders in het Midden-Oosten?
‘Bin Salman is net als Trump een man die heel transactioneel denkt en wars is van ideologie: hij wil zaken doen met iedereen. Daarin is de afgelopen jaren ook echt iets veranderd. Saoedi-Arabië vocht jarenlang een soort koude oorlog uit met Iran, op heel ideologische gronden. Daar is Bin Salman mee gestopt.
‘Trump is altijd meer zakenman dan politicus gebleven. Hij wil het ook helemaal niet over mensenrechten hebben. Bij autoritaire leiders als Bin Salman en ook Ahmad al-Sharaa, de Syrische interim-president, denken veel mensen: ‘Daar moet je niets mee te maken hebben.’
‘Trump ziet ze als mannen met wie hij deals kan sluiten. In het vliegtuig op weg naar Qatar omschreef hij al-Sharaa als een ‘aantrekkelijke’ en ‘stoere gast’.
‘En vergeet niet dat het Trump is geweest die de reputatie van Bin Salman op het wereldtoneel heeft opgepoetst. Tot een paar jaar geleden had iedereen het over de moord op de Saoedische journalist en dissident Jamal Kashoggi. Volgens de CIA heeft Bin Salman daartoe opdracht gegeven, maar Trump heeft dat in zijn eerste termijn opzij geschoven als niet ter zake doend. Bin Salman is dat niet vergeten. Zo helpen ze elkaar ook.’
De entourage van Trump bevat veel kopstukken uit het Amerikaanse bedrijfsleven. Is het Midden-Oosten een commercieel walhalla voor de VS?
‘Absoluut. Kijk bijvoorbeeld naar artificiële intelligentie: AI. Zowel Saoedi-Arabië als de Verenigde Arabische Emiraten, die morgen op het programma staan, wil op dat gebied leidend worden. Veel landen hebben die ambitie, maar deze twee hebben verschrikkelijk veel geld om het ook waar te maken. Niets voor niets reisde de baas van OpenAI, Sam Altman, mee met Trump. Het idee is dat er de komende dagen deals zullen volgen tussen de Emiraten en de Amerikanen over AI.
Wat verwacht jij nog meer van de komende dagen?
‘Wat echt boven de markt is blijven hangen, is de sanctieverlichting voor Syrië. Dat klinkt allemaal prachtig, maar niemand weet precies hoe het gaat werken en welke sancties Trump wil en kan opheffen. Dat zal de komende dagen worden uitgewerkt. Er komt ook een ontmoeting tussen de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio en zijn Syrische evenknie.
‘Trump heeft voorafgaand aan zijn bezoek gesuggereerd dat hij een soort aardverschuiving ging aankondigen. Onduidelijk was wat dat ging zijn. Wellicht doelde hij op het opheffen van de sancties. Maar er gingen ook geruchten dat hij iets baanbrekends over Gaza zou gaan zeggen, omdat zijn geduld met Netanyahu mogelijk echt op begint te raken. Hij zou Israël publiekelijk kunnen beschuldigen een obstakel te zijn voor een staakt-het-vuren. Dat zou ongehoord zijn. Er is genoeg speculatie, maar we zullen het moeten afwachten.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant