In de nieuwe Wet op de politieke partijen (Wpp) is niet de verplichting opgenomen dat politieke partijen leden moeten hebben. Een dergelijke eis zou ‘een inbreuk op de vrijheid van vereniging’ zijn. Coalitiepartner PVV, waarvan Geert Wilders het enige lid is, zou door de verplichting worden geraakt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over justitie.
Dat ze van de verplichting afziet, schrijft minister Judith Uitermark (Binnenlandse Zaken, NSC) in een begeleidende brief bij het definitieve wetsvoorstel, dat ze dinsdag bij de Tweede en Eerste Kamer heeft ingediend. De beslissing van Uitermark is opmerkelijk, omdat zowel haar voormalige partijleider Pieter Omtzigt als NSC-Kamerlid Sander van Waveren eerder heeft verklaard dat politieke partijen leden moeten hebben.
Ook Uitermark zelf noemt dat ‘wenselijk’. In een zogenoemd ‘nader rapport’ bij de wet schrijft de minister: ‘Zij (de regering, red.) acht het zijn van een intern democratisch georganiseerde ledenpartij wenselijk, en stimuleert het door middel van subsidie, maar legt dit niet als verplichting op om de vrijheid van politieke partijen om zich naar eigen inzicht te organiseren niet onnodig in te perken.’
Met haar opmerking over ‘subsidie’ verwijst Uitermark naar de regel dat alleen politieke partijen met meer dan duizend leden subsidie ontvangen. De PVV voldoet niet aan die eis, omdat de partij alleen de leden Geert Wilders en de Stichting Vrienden van de PVV kent. De partij houdt geen congressen, legt geen verantwoording af aan een achterban en fungeert daarmee als eenmanspartij.
‘Als je een ledenpartij wenselijk acht, is de implicatie dat je de huidige situatie bij de PVV onwenselijk vindt’, zegt D66-Kamerlid Joost Sneller in een reactie. ‘Dan moet je aan die situatie dus een einde maken.’ Bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken in oktober diende hij een motie in, die stelde dat in de nieuwe Wpp ‘minimale materiële vereisten aan de interne partijdemocratie’ moesten staan.
Toenmalig NSC-Kamerlid Sandra Palmen (inmiddels staatssecretaris Herstel en Toeslagen) zei indertijd de motie inhoudelijk te steunen. Haar fractie stemde wel tegen, met als argument dat zij wilde wachten op de definitieve wettekst. NSC-Kamerlid Van Waveren, die de portefeuille van Palmen overnam, herhaalde de inhoudelijke steun in januari in Trouw. ‘Een vereniging moet ook body hebben’, zei Van Waveren toen. ‘Het moet geen dode letter zijn.’
Desgevraagd zegt Van Waveren nu: ‘Wij snappen dat het kabinet in de huidige samenstelling dit niet heeft kunnen regelen, dus gaan we dat in samenwerking met andere partijen in de Kamer doen. Dat is onze taak als wetgever. Wij vinden dat politieke partijen leden moeten hebben. en dat standpunt blijft ook zo.’
De Wpp kent een lange voorgeschiedenis. Ze werd al aanbevolen in het rapport van de Staatscommissie parlementair stelsel, uit 2018. Toenmalig minister Hugo de Jonge (CDA) legde uiteindelijk in 2024 een wetsvoorstel voor aan de Raad van State, zonder de ledenverplichting. De Raad schreef daarna in zijn advies ‘dat een partij die openstaat voor leden haar functies beter kan vervullen’.
Dat is ook altijd de opvatting geweest van Pieter Omtzigt, die daarover vorige zomer tijdens het debat over de regeringsverklaring flink botste met Geert Wilders. ‘Ik vind het van belang, zeg ik tegen de heer Wilders, dat partijen hier ook intern democratisch zijn’, aldus Omtzigt toen. Waarop Wilders vanuit zijn bankje riep: ‘Waar bemoei je je mee?’
Sneller vindt de uiteindelijke keuze van Uitermark getuigen van ‘een laconieke houding ten aanzien van de democratische erosie waaraan we op dit moment onderhevig zijn’. Uitermark schrijft in haar brief dat het wetsvoorstel voldoende eisen aan partijen stelt inzake transparantie over hun interne organisatie.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant