Nederland is een uniek ‘kunstmuseum over migratie’ rijker. In Rotterdam opent vrijdag museum Fenix. Dat vertelt het verhaal over migratie vooral aan de hand van een grote kunst- en fotoverzameling.
is kunstredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over fotografie en de zakelijke kant van de kunstwereld.
Fenix onderscheidt zich van bestaande musea over migratie in de wereld. Die tonen de geschiedenis van de vele ‘landverhuizers’ die in de 19de en 20ste eeuw op zoek gingen naar een betere toekomst.
Het nieuwe museum is gesticht met geld van de Rotterdamse familie van der Vorm, die eigenaar is van investeringsmaatschappij HAL. Hun miljardenbedrijf is voortgekomen uit de Holland-Amerika Lijn, een onderneming die miljoenen emigranten verscheepte van Rotterdam naar de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Zij vertrokken vanaf een kade vlak bij Fenix.
Het museum is een van de vele projecten van de stichting Droom en Daad, die van de familie honderden miljoenen krijgt om het cultuuraanbod in Rotterdam te verbreden. De filantropische stichting wordt geleid door Wim Pijbes, oud-directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam.
Het nieuwe museum is gevestigd in de langgerekte Fenixloods II, dat deel uitmaakte van een nog grotere loods voor de op- en overslag van goederen. Deze werd in 1923 in opdracht van de Holland-Amerika Lijn gebouwd op het schiereiland Katendrecht, aan de Rijnhaven. Nadat een brand een deel van de loods had verwoest, werden het twee losse gebouwen.
De Fenixloods II is aan de buitenkant in originele staat teruggebracht, maar heeft in het midden een blikvanger gekregen: de ‘Tornado’, een ingenieuze trap die vanaf de begane grond via de eerste verdieping naar een uitkijkpunt leidt boven het dak. Het enorme kunstwerk van roestvrij staal en hout is ontworpen door de Chinese architect Ma Yansong en verbeeldt volgens hem de reis van een migrant.
Op de bovenverdieping van Fenix wordt werk van meer dan honderd kunstenaars getoond, alsmede een aantal historische objecten en persoonlijke voorwerpen van migranten. Deze zijn in de afgelopen jaren door het museum verworven, plus nog meer kunst dat in een depot is opgeslagen en later te zien zal zijn.
Onder de nu geëxposeerde werken is een klein portret van de beroemde humanist en katholiek theoloog Erasmus, die in Rotterdam is geboren. Het werd rond 1530 geschilderd door Hans Holbein de Jonge en zijn atelier. Het grootste object is The Bus (1995) van de Amerikaanse kunstenaar Red Grooms, een levensgrote New Yorkse stadsbus van textiel die bezoekers mogen betreden.
Vermoedelijk het duurste werk is het schilderij Man in Wainscott (1969) van de Nederlands-Amerikaanse kunstenaar Willem de Kooning, die in 1926 als verstekeling de overtocht naar New York maakte en daar veel succes kreeg. Fenix kocht het doek vorig jaar op een veiling van Christie’s voor bijna 8,7 miljoen dollar (toentertijd 8 miljoen euro) inclusief commissie voor het veilinghuis.
Op de begane grond is een zaal ingericht met 193 foto’s die ook over migratie gaan. Daaronder bevinden zich beroemde opnames zoals Migrant Mother (1936) van Dorothea Lange, Afghan Girl (1984) van Steve McCurry en The Steerage (1907) van Alfred Stieglitz. In deze permanente tentoonstelling, getiteld ‘The Family of Migrants’, is ook veel werk van Nederlandse fotografen te zien.
De expositie is geïnspireerd op The Family of Man, een Amerikaanse fototentoonstelling uit 1955 waarin een portret werd geschetst van de mensheid. The Family of Man toerde acht jaar over de wereld en trok ruim negen miljoen bezoekers.
Op de benedenverdieping van Fenix is ook het Het Kofferdoolhof gesitueerd, dat is opgebouwd uit tweeduizend koffers die uit de hele wereld komen en tijdens innamedagen van particulieren zijn ontvangen. Een aantal koffers heeft zo’n bijzondere reis afgelegd dat het verhaal daarover is opgenomen in de audiotour.
De enige ruimte in het Fenix-gebouw waarvoor geen toegangskaartje is vereist, is Plein, waar het museum samen met Rotterdammers evenementen gaat programmeren. Dit grote, overdekte stadsplein is gemaakt naar het voorbeeld van openbare ruimten in Parijs en Marseille.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant