Het moment dat het heelal sterft, komt een stuk sneller dan gedacht. Nederlandse astronomen laten deze week zien dat het kosmisch doek al zo’n googolquinquagintacentiljoen jaar (een 1 met duizend nullen) eerder valt dan gedacht.
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Zelfs de duizelingwekkend grote kosmos komt ooit aan zijn eind, zo illustreert een nieuwe berekening die Nederlandse onderzoekers publiceerden in het vakblad Journal of Cosmology and Astroparticle Physics. ‘Er is geen ontkomen aan’, zegt Heino Falcke van de Radboud Universiteit, een van de drie auteurs van het onderzoek.
Astrofysici weten al langer dat het heelal uiteindelijk zal sterven. Van de opties die daarvoor op tafel liggen, is de zogeheten ‘warmtedood’ het meest waarschijnlijk: daarbij wordt het heelal steeds kouder en leger, totdat er niets meer in kan gebeuren.
In de aanloop daarnaartoe verdwijnen stukje bij beetje de laatste voorwerpen in de kosmos. Zo verdampen zwarte gaten bijvoorbeeld op een tergend traag tempo via zogeheten Hawkingstraling. ‘Maar ik vroeg me al langer af: waarom verdampen zwarte gaten wel, maar bijvoorbeeld neutronensterren niet?’, zegt Falcke, verwijzend naar de overblijfselen van sterren die onvoldoende zwaar waren om bij hun dood ineen te klappen tot zwart gat.
In 2023 beschreven dezelfde drie onderzoekers al dat in werkelijkheid álles verdampt op een manier vergelijkbaar met zwarte gaten: van neutronensterren tot planeten, en van de maan tot mens en dier. Inmiddels hebben ze zelfs berekend hoe lang dat zal duren.
Het meest in het oog springt daarbij de verdamping van zogeheten witte dwergsterren. Volgens eerdere schattingen – die geen rekening hielden met verdamping – zouden die het tot wel zo’n 101100 jaar kunnen uithouden, een 1 met 1100 nullen.
Daarmee zouden witte dwergen véél langer overleven dan zelfs de zwaarste superzware zwarte gaten, de bakbeesten die in het binnenste van de meeste sterrenstelsels huizen. Uit de nieuwe berekening blijkt echter dat zulke sterren al na 1078 jaar verdampt zijn. ‘En ja, dat is nogal een verschil’, lacht Falcke.
Het verdampen van superzware zwarte gaten zal daarom vermoedelijk het slotakkoord van de kosmos vormen. Die gebeurtenis ligt volgens de berekening zo’n 10110 jaar in de toekomst.
Het doek valt daardoor zo’n googolquinquagintacentiljoen jaar (een 1 met duizend nullen) eerder dan gedacht, al houdt Falcke nog een slag om de arm. ‘We weten bijvoorbeeld niet precies hoe lang het duurt voordat donkere materie verdampt’, zegt hij.
‘Een leuk resultaat’, oordeelt ook theoretisch natuurkundige Marcel Vonk van de Universiteit van Amsterdam. ‘Hier had volgens mij nog niemand goed over nagedacht.’
Voor de lol berekenden de onderzoekers overigens nog hoelang het zou duren voordat een mens verdampt. Niet meer dan een aardigheidje, aangezien een menselijk lichaam het daarvoor überhaupt niet lang genoeg volhoudt. Zouden onze lichamen dat desondanks voor elkaar krijgen, dan duurt het zo’n 1090 jaar voordat een mensenlijf de ijle kosmos is ingedampt.
‘Dit is allemaal een beetje esoterisch natuurlijk’, mijmert Falcke, ‘maar inzichten zoals deze verrijken wel je geest. Al mijn hele leven ben ik benieuwd hoe het ooit allemaal zal eindigen. Iets als dit dwingt echt tot nadenken. Precies zoals kunst en wetenschap dat horen te doen.’
Ondertussen in de kosmos, de wetenschapspodcast van de Volkskrant, gaat 5 juni het theater in! Bij deze live-opname buigt de redactie zich over de vraag: hoe word ik gelukkig(er)? Bereid je voor op een spoedcursus geluksonderzoek, ontdekkingen over wat afslankmedicijnen doen met lichaam en geest, een les kosmisch relativeren en een bijzonder experiment met het publiek.
Donderdag 5 juni, theater Delamar
Kaarten hier te verkrijgen.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant