Geld voor wetenschappelijk onderzoek verdampt, belangrijke data verdwijnen en samenwerken met collega's in de VS wordt steeds lastiger. Door heel Nederland merken wetenschappers gevolgen van het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump. Zij zijn tot nu toe vooral op zichzelf aangewezen.
Trumps beleid heeft duidelijke gevolgen voor de Nederlandse wetenschap en raakt meer vakgebieden dan verwacht, zoals medisch onderzoek, klimaatstudies, sterrenkunde en communicatiewetenschappen. Sinds zijn aanstelling haalt de Amerikaanse president de bezem door wetenschappelijke organisaties en universiteiten, met internationale impact.
NU.nl deed met onderzoeksplatform Investico, De Groene Amsterdammer en Hoger Onderwijs Persbureau (HOP) een peiling onder ruim tweehonderd academici aan vrijwel iedere universiteit in Nederland en verschillende wetenschappelijke instellingen. Ook spraken we uitgebreid met meer dan veertig wetenschappers. Het is de eerste keer dat de impact van het Amerikaanse beleid op Nederlandse wetenschap breed is onderzocht.
Een derde van de 210 wetenschappers merkt effecten van het Amerikaanse beleid in het dagelijkse werk. 14 melden dat samenwerking met Amerikanen is stilgevallen en 26 zien Amerikaanse conferenties en bezoeken niet of op andere manieren doorgaan. Meer dan twintig van hen zeggen dat geld voor hun onderzoek (deels) is weggevallen of onzeker is geworden.
Dat overkwam ook hoogleraar virologie Marion Koopmans. De financiering van haar twee onderzoeken naar behandelingen voor covid en andere infecties viel weg. Drie onderzoekers konden niet meer meewerken en het project kwam stil te liggen. Dat komt door een abrupt beëindigde beurs van de Amerikaanse National Institutes of Health (NIH). In de VS is dit een van de publieke instanties waar het meest op wordt bezuinigd: 18 miljard dollar (16,2 miljard euro).
Van de wetenschappers die effecten merken, ziet een vijfde belangrijke data verdwijnen. Zeventien van hen zeggen dat datasets of software die ze nodig hebben sinds de ontwikkelingen in de VS niet meer beschikbaar zijn. Het probleem speelt bij onder meer medisch onderzoek naar hiv en infectieziektes.
Het Amerikaanse programma voor demografisch gezondheidsonderzoek (DHS), dat op grote schaal belangrijke medische data verzamelt, deelt helemaal geen gegevens meer met onderzoekers. DHS is "momenteel gepauzeerd", staat op de website.
Daardoor missen ook medische wetenschappers in Nederland belangrijke informatie voor bijvoorbeeld onderzoek naar infectiebestrijding en hiv. Sanne Peters is epidemioloog en universitair hoofddocent aan het UMC Utrecht en merkte dat er informatie uit DHS verdween. Het zou gaan om een onderzoek naar transgender personen en een dataset over seksuele geaardheid van jongeren, vertelt Peters. In de VS van Trump bestaan slechts twee geslachten.
Datzelfde gebeurt in de klimaatwetenschap. Zo wordt bij National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) een lijst met datasets langzaam offline gehaald of niet meer bijgewerkt. NOAA verzamelt belangrijke klimaatdata, onder andere met duizenden boeien in oceanen die de temperatuur en stromingen meten. De Amerikaanse regering bezuinigt volgend jaar 1,3 miljard dollar op de organisatie.
Zonder belangrijke informatie van NOAA worden weersvoorspellingen minder goed en zijn orkanen daardoor slechter te voorspellen, denkt Sjoerd Groeskamp van het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ). Ook metingen van aardbevingen en extreem weer komen van NOAA.
Uit gesprekken met wetenschappers uit verschillende vakgebieden wordt duidelijk dat zij vaak niet weten waar ze terechtkunnen met vragen, bijvoorbeeld over verdwenen data, gestopte samenwerking of financiering of reizen naar de VS.
Universiteiten hebben tot nu toe weinig concrete maatregelen genomen. Een rondgang maakt duidelijk dat de meeste onderwijsinstellingen bezorgd zijn over de situatie, maar niet goed weten hoe ze ernaar moeten handelen. Sommigen hebben wel actie ondernomen door een informatiemiddag te organiseren (Universiteit Leiden) of een aanspreekpunt aan te stellen (Erasmus Universiteit). Maar een landelijke of structurele aanpak ontbreekt.
Het is ook de vraag of universiteiten volledig zicht hebben op wat er speelt bij medewerkers. Maastricht University zegt "geen directe gevolgen" van het Amerikaanse beleid te ervaren. Tegelijkertijd vertellen drie wetenschappers aan die universiteit ons dat hun financiering is weggevallen, Amerikaanse collega's zijn uitgesloten van onderzoek en ze geen toegang meer hebben tot wetenschappelijke informatie.
Ondertussen heeft het kabinet een fonds van 25 miljoen euro opgezet. Het geld komt uit bestaande potjes. Het fonds moet "topwetenschappers uit het buitenland" een plek bieden in Nederland.
Verder is er in de politiek geen gecoördineerde aanpak om belangrijke data veilig te stellen. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het KNMI en kennisinstituut Deltares inventariseren wel welke Amerikaanse data belangrijk zijn, maar hebben nog geen concrete plannen om die op te slaan.
Daarom nemen sommige wetenschappers het heft in eigen handen: 24 mensen binnen ons onderzoek zijn op zoek naar nieuwe financiering, 17 proberen samenwerkingen buiten de VS te vinden en 12 stellen zelf informatie of software veilig. ICT-organisatie SURF helpt wetenschappers daarbij.
De ontwikkelingen in de VS zijn "een serieus probleem", zegt Sicco de Knecht, directeur van het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving. De wetenschap zal de komende tijd moeten wennen aan een andere relatie met het land dat voorloper was in bijna alle wetenschappelijke disciplines.
"De VS is je beste vriend geweest, maar de grip die Trump nu heeft is groter en intimiderender dan in zijn vorige termijn", zegt De Knecht, die destijds wetenschapsjournalist was. "Het is verrassend en schrikbarend snel gegaan."
Source: Nu.nl algemeen