Het aanbod van ssd's met PCIe Gen5-interface op basis van de nieuwe Silicon Motion SM2508-controller groeit rap. Net alleen die groei is rap: ook de drives weten steeds nieuwe snelheidsrecords in onze benchmarks te halen. De nieuwste drive met die (volgens WD aangepaste) SM2508-controller aan boord die we getest hebben is de WD_Black SN8100. Ook die is weer rap: hij staat in onze benchmarks vrijwel overal bovenaan. We kunnen wel Ultimate-awards uit blijven delen zo. Zoals F1-fans zouden zeggen: SM2508 dominance could bore fans.
Net als de Kingston-drive die we een dag vóór de SN8100 reviewden, maakt de WD_Black gebruik van de SM2508 in combinatie met Kioxia-nand. Dat is de achtste generatie BiCS-flash, die werkt op ofwel 3200MT/s of 3600MT/s (diverse bronnen weerspreken elkaar): in beide gevallen flink sneller dan het 2400MT/s-Micron-nand dat met de Phispron E26 gecombineerd wordt. De lijst hoofdcomponenten wordt gecompleteerd door een dram-cache van vermoedelijk 1GB per TB, wat in het geval van onze 2TB-testdrive dus 2GB cache zou zijn.
De controller is volgens WD/Sandisk weliswaar gebaseerd op de SM2508, maar zou aangepast zijn: hij heeft 'custom intellectual property', maar onduidelijk blijft of dat hardwarematige wijzigingen of enkel firmware betreft. Het bedrijf geeft ook geen duidelijkheid over de nandtransfersnelheid of het type en de hoeveelheid dram. De drive is enkelzijdig en niet voorzien van een koelblok: we installeren hem dus onder de heatsink van ons testmoederbord.
PCIe Gen5 x4, NVMe 2.0
Silicon Motion SM2508
Kioxia BiCS 8 218 lagen
WD* heeft de SN8100 in drie capaciteiten beschikbaar: 1TB, 2TB en 4TB, maar voor de introductie heeft het alleen de 2TB-drives beschikbaar voor reviewers. De 1TB-drive is voor het high-end segment tegenwoordig wat krap aan het worden, maar de 4TB is steeds interessanter, zeker wat betreft prijs per terabyte. Omdat de drives nog niet in de winkels liggen, zijn enkel de adviesprijzen in dollars bekend. Als we die omrekenen naar euro (en de btw erbij tellen), zijn de drives iets duurder dan die van andere SM2508-drives, al is het verschil met bijvoorbeeld de Kingston G5-drives (177, 288 en 548 euro) niet enorm. Gezien de prestaties en de overeenkomsten met de Fury Renegade G5-drives van Kingston zullen die elkaar logischerwijs niet veel ontlopen en zal de straatprijs wel iets onder de adviesprijs zakken. Een goede prijsoorlog tussen fabrikanten van de 'nieuwe lichting' Gen5-ssd's zou dan ook mooi zijn en goed nieuws voor ons consumenten. Er komen overigens in het najaar nog versies met ingebouwde heatsink (inclusief rgb-verlichting) en een 8TB-drive op de markt.
Ik heb net een sterretje bij WD gezet, want van wie koop je nou deze ssd? Het zit namelijk zo: Western Digital nam Sandisk in 2016 over, maar kondigde in 2023 aan de bedrijven weer op te splitsen. WD zou zich uitsluitend bezighouden met harde schijven; de flashmarkt, inclusief ssd's dus, zou bij Sandisk komen te liggen. Begin dit jaar werd de splitsing afgerond en op papier zou Sandisk deze drive dus moeten uitbrengen. De drive heet echter nog steeds gewoon WD_Black. Nu zou je dat als serienaam kunnen zien, maar op de ssd staat ook gewoon 'Western Digital' en op de achterkant staat dan weer 'Sandisk'. De bijbehorende software, het Dashboard, is dan wel weer Sandisk-branded en daarin heeft de (gerenderde) ssd ook een Sandisk-logo. De splitsing lijkt dus vooral op papier voltooid, maar in de praktijk nog niet helemaal. Lood om oud ijzer zou je zeggen, maar verwarrend is het wel een beetje.
Terug naar de SN8100: ik verklapte al dat hij ontzettend snel is en zoals je in onderstaande prestatie-indices kunt zien, staat onze 2TB-drive boven alle andere drives. In de meeste deeltests, zowel de synthetische als de praktijktests, komt de SN8100 goed naar voren. Er vallen een paar puntjes op: de score in de consistencytest is wederom wat minder goed dan verwacht, net als bij de Fury Renegade G5 van 2TB en de NM1090 PRO. Daarnaast blijft in tegenstelling tot bij zijn Kingston-broertje de beschikbare cachegrootte bij een bijna volle drive redelijk riant met 160GB. De thermal throttling grijpt wel weer vrij rigoureus in, maar hoeft dat dankzij de flinke cache en zuinige controller niet snel te doen.
Direct naar:
We hebben de SN8100-drive getest volgens onze standaard testmethode voor ssd's. Een uitgebreide beschrijving van onze testmethode vind je onder meer hier. De prestatie-indices zie je direct hieronder; klik op de uitklapkaders voor alle testresultaten.
We splitsen de resultaten van CDM op in sequentiële en random groepen. We draaien CDM twee keer: één keer met de defaultinstellingen en de tweede keer met het NVMe-profiel. Tussen beide tests zit wat overlap, maar we hebben de NVMe-specifieke tests als zodanig aangegeven.
Hoge iops zijn natuurlijk een direct gevolg van hoge doorvoersnelheden, maar voor het gemak voegen we ze voortaan toe aan de benchmarkresultaten.
In onderstaande grafiek zie je het verloop van de bandbreedte tijdens de consistencytest. In de acht degradatiefases wordt de ssd eerst twee keer volgeschreven met data en draait PCMark de Storage-test, met tussentijds steeds langer durende randomwriteworkloads. Vervolgens wordt in de drie steadystatefases de Storage-test gedraaid, voorafgegaan door drie kwartier randomwriteworkloads. De ssd zou in die fase zijn 'slechtste' prestaties moeten geven. Tijdens de vijf recoveryfases kan de drive zich herstellen. Tussen de Storage-benchmarks door is de drive steeds vijf minuten idle om ruimte te bieden voor interne optimalisaties als garbage collection.
Ons testsysteem bestaat uit een Core i7-13700K die we in een ASRock Z790 Taichi-moederbord plaatsen. We combineren dit met 128GB DDR5-werkgeheugen, bestaand uit twee kitjes Kingston Fury Beast van 64GB. Dat geheugen hebben we nodig om een ramdisk te maken om alle tests mee te draaien, zodat we geen bottleneck hebben van een systeemschijf. Omdat we alle geheugenslots bezetten met dualrankmodules, kan het geheugen niet meer dan 3600MT/s halen. Om te booten hebben we een Corsair MP600-drive in gebruik, waarop we Windows 11 Pro hebben geïnstalleerd. Het geheel wordt van stroom voorzien door een Seasonic 650W-voeding.
Wat benchmarks betreft, hebben we een paar wijzigingen aangebracht. We draaien nog steeds enkele synthetische benchmarks zoals AS SSD en ATTO, en hebben daar CrystalDiskMark aan toegevoegd, met de standaardinstellingen en de tests van de NVMe-benchmark.
De praktijkbenchmarks bestaan uit PCMark 10, waarvan we de complete Storage-test draaien. Ook de zware consistencytest is gebleven. Speciaal om de gamingprestaties in kaart te brengen, heeft UL Benchmarks een Storage Benchmark aan 3DMark toegevoegd; die draaien we voortaan ook. We hebben onze eigen traces, opgenomen en afgespeeld met NasPT, geschrapt. Die kregen een baard en de software wordt al te lang niet meer bijgewerkt om relevante resultaten te geven.
We hebben onze USB-test naar ssd-benchmarks geport, zodat we een realworldtest toevoegen waarmee je kunt zien hoe snel een drive kleinere en grotere bestanden kopieert. Daarnaast testen we hoe snel de (pseudo-)slc-cache van een ssd is en hoelang die bruikbaar is, door er sequentiële data in blokken van 500MB naartoe te schrijven en de snelheid te loggen. Velen van jullie vroegen eerder of we kunnen testen hoe ssd's presteren als ze niet volledig leeg zijn. Dat doen we met deze test, door niet alleen te testen op een lege drive, maar ook op een halfvolle drive en een ssd die voor driekwart vol is. We schrijven in die drie gevallen vanaf een ramdisk naar de drive.
Die laatste testmethode gebruiken we ook om de warmtehuishouding in kaart te brengen. Een te hete ssd gaat immers throttlen, waardoor de prestaties teruglopen. We testen ssd's daarom ofwel met hun eigen heatsink als ze daarmee worden geleverd, ofwel met de heatsink van ons Taichi-moederbord, om te zien hoe de temperaturen en snelheden van de drive zich ontwikkelen bij belasting. De overige tests worden met actieve koeling op de ssd's uitgevoerd om de effecten van throttling op de ruwe prestaties te minimaliseren. Uiteraard testen we de drives met de op het moment van testen nieuwste firmware.
Ons testplatform bestaat uit een Z790-moederbord met een Intel Core i7-13700K-processor. Voorheen konden we op dat nieuwe platform het opgenomen vermogen van ssd's nog niet testen. Daar komt nu verandering in, want inmiddels hebben we een manier ontwikkeld om het energiegebruik van ssd's nauwkeurig te meten en te loggen.
Om het vermogen van ssd's te meten, gebruiken we een aangepast riserkaartje van het bedrijf SerialCables. Daarmee kunnen we behalve van Gen3- en Gen4-ssd's ook het vermogen van de snellere Gen5-drives meten.
We hebben het pcb aangepast en er een stroommeter op gesoldeerd. Die INA226-meter stuurt data, of eigenlijk weerstandswaarden, naar een Arduino. Die logt tijdens de tests wat de spanning op de 3,3V-lijn is, welke stroomsterkte geleverd wordt en wat het gevraagde vermogen van de drives is. We meten dat in milliwatts en de samplesnelheid is 20ms, waarbij de sensor al acht samples heeft gemiddeld, voor een effectieve samplerate van 400Hz.
We gebruiken CrystalDiskMark om het opgenomen vermogen tijdens lezen en schrijven te meten. Om het vermogen in idle te meten, zetten we het Windows-energieprofiel op Power Saver en wachten we tot ASPT de drive in Deep Sleep op PS4 zet. Dat idle- of slaapverbruik is vooral relevant voor laptopgebruikers, maar let op: een drive die niet correct in slaapstand gaat, verbruikt al snel ongeveer 1W. Dat klinkt niet als veel, maar bij acht uur per dag is het 3kWh per jaar. Als je pc constant aan staat, is het 9kWh: toch goed voor een paar euro extra op je energierekening.
De ene prestatiekroon prijkt nog niet bij een ssd of we moeten hem alweer doorgeven aan de volgende. De SN8100 2TB-drive van WD/Sandisk is de snelste drive die we tot dusver getest hebben. Of we de SN8100 zouden aanbevelen boven de bijna identieke Kingston Fury Renegade G5 of een van de andere Gen5-drives van de nieuwe lichting, staat of valt bij de prijzen. Interesseert dat je niet en wil je gewoon het allersnelste, dan kun je natuurlijk de prijs negeren en deze drive kopen. Voor de benchmarks - en met name de synthetische bestcasescenariobenches - is dat een makkelijke keus, maar of je het in de praktijk gaat merken is natuurlijk minder zeker. Dat hangt af van je gebruik, maar je ziet in de praktijktests wel een significant verschil tussen de diverse drives, zeker in vergelijking met de voorloper van de SN8100, de SN850X. Gezien de prestaties krijgt ook deze drive een Ultimate-award: sneller is er op dit moment immers niet.
Redactie: Willem de Moor Testlab: Joost Verhelst Eindredactie: Marger Verschuur
Bekijk product
Bekijk alle uitvoeringen (6)