In het diplomatieke schaakspel over een staakt-het-vuren in Oekraïne, probeert iedereen aan de goede kant van president Donald Trump te blijven. Dat is vooral voor Oekraïne en zijn partners moeilijk, zo bleek dit weekend toen Trump een westers ultimatum onderuit schoffelde.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Even leken de VS, Europa en Oekraïne eindelijk een gezamenlijk standpunt te hebben bereikt over de noodzaak van een onvoorwaardelijk staakt-het-vuren van dertig dagen - op straffe van zwaardere sancties tegen Rusland. De belangrijkste Europese leiders kwamen om die boodschap te onderstrepen zaterdag zelfs naar Kyiv.
Maar het bleek voor de Russische president Vladimir Poetin eenvoudig dat diplomatieke front te breken. In een verklaring, zondagmorgen om twee uur, maakte Poetin geen woord vuil aan de gezamenlijke Europese eis. Hij stelde wel voor de eerste directe onderhandelingen te houden tussen zijn land en Oekraïne sinds de afgebroken onderhandelingen in Istanbul, in maart 2022.
Russische zegslieden maakten zondag duidelijk dat de inzet hiervan onveranderd bleef: demilitarisering, neutraliteit, klein leger, erkenning nieuwe Russische gebieden. Het zou dus (net als aan het begin van de oorlog) meer over de capitulatie van Oekraïne gaan dan over vrede.
Door met zijn eigen voorstel het westerse ultimatum te verwerpen, draaide Poetin de volgorde om - een cruciaal punt. Zo kan er gepraat worden, maar Rusland kan ook volop blijven aanvallen en bombarderen - wat het ook dagelijks doet.
Poetins voorstel werd direct omhelsd door de Amerikaanse president Donald Trump, die Oekraïne gelaste het ‘direct’ te accepteren. Dan zou vanzelf duidelijk worden of een deal mogelijk is. Weg was de kracht van het gezamenlijke ultimatum aan Moskou, dat alleen zou imponeren als de scherpe sancties die klaarliggen in het Amerikaanse Congres door Trump daadwerkelijk in stelling zouden worden gebracht.
Het leidde tot de verzuchting van de Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Landsbergis op X dat Trump kans had gezien Europa ‘in zijn hemd te zetten door het grote ultimatum te neutraliseren voordat de deadline zelfs was bereikt’. Landsbergis: ‘Dit is wakeup call nummer 73, denk ik, maar ik ben de tel verloren.’
Leiders van de grote Europese landen reageerden diplomatieker. Ze bleven het ‘gezamenlijke’ standpunt onderstrepen: de wapens moeten rusten voordat er wordt onderhandeld. Maar hun plan om eindelijk met het Witte Huis een verenigd front tegen Poetin te smeden, leek alweer in duigen te liggen. Met Trump als president kost het Poetin tot dusver weinig moeite een wig te drijven tussen Amerika en zijn Europese bondgenoten.
Poetins aanbod van onderhandelingen wordt ondertussen door weinig experts serieus genomen, omdat Rusland nog steeds dezelfde maximalistische doelen nastreeft als voor de grote invasie - ondanks de magere resultaten op het slagveld.
Daarom wordt Poetins aanbod veeleer gezien als gewiekste stap in het complexe schaakspel rond Trump. Daarbij proberen zowel Rusland als Oekraïne en de Europeanen aan de ‘goede kant’ van Trump te blijven, en tegelijkertijd de tegenstander in een zo slecht mogelijke positie te manoeuvreren ten opzichte van de Amerikaanse president.
Rusland heeft in deze diplomatieke bewegingen tot dusver een voorsprong, omdat de regering-Trump vooral druk uitoefent op Kyiv, ook al heeft het Witte Huis niets teruggekregen uit Moskou voor alle eenzijdige concessies.
Trumps reactie dwong president Zelensky, die zichzelf na aanvankelijke vernederingen door team-Trump heeft teruggeschaakt op het bord, tot een nieuw tegenvoorstel, in het verlengde van Trumps wensen: direct onderhandelen oké, maar dan wel met Poetin zelf. ‘Ik zal donderdag op hem wachten in Istanbul’.
Ook een handige zet, want op gelijke hoogte spreken met Zelensky zal (net als serieus onderhandelen) niet hoog op het verlanglijstje staan van Poetin, die aanvankelijk hoopte Zelensky en zijn ‘nazi-regime’ binnen een week te wippen.
Maandag zei Poetins woordvoerder dat Rusland ‘zich niet laat aanspreken in de taal van ultimatums’, maar op Zelensky’s suggestie was maandagmiddag nog geen antwoord gekomen. Het is ook nog maar het begin van weer een lange en intensieve week Oekraïne-diplomatie.
Poetin heeft daarin voorlopig het westerse ultimatum ontdoken, en krijgt van Trump, ondanks stijgende irritatie in het Witte Huis over Ruslands volharding op het oorlogspad, toch vaak het voordeel van de twijfel. ‘Ik denk dat er goede dingen uitkomen’, zei Trump maandag over de aanstaande besprekingen.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant