De recente stikstofplannen van het kabinet vielen in de Gelderse Vallei niet in goede aarde. Wethouder Jan Pieter van der Schans van landbouwgemeente Ede ziet dat de bouw én boeren vastlopen door onduidelijkheid. ‘We lossen dit niet op zonder pijnlijke keuzes.’
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over landbouw en voedsel.
Rondom het fonkelnieuwe station Ede-Wageningen is het werk nog lang niet af. De beoogde fietstunnel is met bouwhekken afgesloten, de bouw van de parkeergarage is pas net begonnen en fietsers moeten hun rijwiel aan de noordzijde nog altijd in een tijdelijke stalling op het terrein van de oude Johan Willem Frisokazerne plaatsen. Eén ding is duidelijk: de gemeente aan de rand van de Veluwe heeft grote uitbreidingsplannen.
De stad Ede groeit de komende jaren van tachtig- naar honderdduizend inwoners, er moeten vijftienduizend woningen bij. ‘Dit is een belangrijke locatie’, vertelt wethouder Jan Pieter van der Schans (CDA), als hij op het kazerneterrein pal ten noorden van het station van de fiets is gestapt. Niet alleen voor woningen. De ligging trekt bedrijven en organisaties aan, vaak met een link met de landbouw die in dit gebied zoveel bedrijvigheid oplevert.
Maar die landbouw levert tegenwoordig ook problemen op. Zoals zoveel ontwikkelplannen lopen ook die voor het stationsgebied in Ede namelijk aan tegen het stikstofprobleem.
Lokale bestuurders in heel Nederland hadden hun hoop gericht op de ministeriële commissie die zich de afgelopen maanden over het stikstofprobleem boog. Die zou ‘alles op alles’ zetten om het ‘majeure probleem’ op te lossen, aldus premier Dick Schoof, die de commissie persoonlijk voorzat. ‘We moeten doorbraken forceren.’
Eind april presenteerde minister van Landbouw Femke Wiersma (BBB) namens de commissie een ‘startpakket’ met maatregelen. De inhoud: uitstel van de reductiedoelen en weinig duidelijkheid over de weg daarnaartoe. Geld om plannen werkelijkheid te maken is er nauwelijks.
‘Een partypooper’, vindt Van der Schans. Namens acht gemeenten uit de Gelderse Vallei noemde hij de plannen ‘te vaag’ en ‘onvoldoende om de vergunningverlening weer op gang te brengen’.
Een opvallend geluid uit een regio waar de landbouw van oudsher duidelijk aanwezig is en hard geraakt kan worden door maatregelen om de stikstofuitstoot in te perken. Vrijwel alle veehouders in de gemeenten Ede, Barneveld en Putten zijn piekbelaster. 71 van de zeshonderd boeren in Ede hebben zich aangemeld voor uitkoop, alleen in Venray zijn dat er meer. Barneveld volgt op plek drie met 66 aanmeldingen.
‘Met onze belangen zou je kunnen zeggen: prima dat het kabinet niet te hard ingrijpt’, zegt Van der Schans. ‘Maar het is niet prima, want het is niet afdoende. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.’
Met de Veluwe om de hoek is de stikstofproblematiek in Ede nooit ver weg. Van der Schans wijst naar een zandrug aan de oostrand van het kazerneterrein. ‘Alles daarachter is Natura 2000-gebied’, vertelt hij. Aan de noordkant van het terrein staat een aantal recentelijk opgeleverde appartementenblokken, het laatste is nog in steigers gehuld. Ook de plannen voor bebouwing langs de bosrand zijn laatst goedgekeurd.
Daarna houdt het voorlopig op. De provincie Gelderland heeft onlangs besloten dat in een zone van 500 meter rond de Veluwe voorlopig geen nieuwe vergunningen worden afgegeven. De kans dat die sneuvelen bij de rechter is simpelweg te groot. ‘We lopen nu in de 500 meter-zone’, zegt Van der Schans tussen de auto’s van de tijdelijke parkeerplaats. Vrijwel het hele kazernegebied valt erin.
‘Een bot instrument’, noemt Van der Schans de zonering. Met een blik op de hagelnieuwe appartementen wijst hij erop dat de stikstofimpact van de bouw in het niet valt bij die van de landbouw. Zonering raakt ze beide even hard.
Toch staat hij erachter. ‘Elke concrete stap is meer dan welkom.’ Bovendien krijgen de ondernemers in die zone steun om te werken aan minder uitstoot, verplaatsing of uitkoop.
Politici moeten volgens Van der Schans hun verantwoordelijkheid nemen. ‘We lossen dit probleem niet op zonder pijnlijke keuzes te maken. Daar worden we als politici voor betaald.’
De laatste jaren voerde Ede allerlei kunstgrepen uit om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. De zandhagedissen op de bouwlocatie langs de bosrand worden gevangen en aan de overkant van de weg uitgezet. De oude stormbaan van defensie is opgeknapt en dient als sport- en speelplaats, zodat recreanten de Veluwe mijden – want ook extra recreatie kan negatieve invloed op de natuur hebben.
Maar zonder stevig landelijk beleid loopt het vast. Van der Schans snapt dan ook niet waarom minister Wiersma het stikstofbeleid en -fonds van het vorige kabinet heeft geschrapt. ‘Ik kon me ook niet overal in vinden, maar pas aan wat je niet bevalt. Geef het geld anders uit. Nu zijn er miljarden nodig en is het geld er niet meer. Daar word je zó cynisch van.’
Bij de boeren in zijn gemeente merkt hij dat het uitblijven van duidelijkheid eveneens tot cynisme leidt. Terwijl er volgens Van der Schans wel degelijk mogelijkheden zijn, bijvoorbeeld omdat veel boeren de pensioenleeftijd naderen en geen opvolger hebben. ‘Er ligt hier stikstof voor het grijpen.’
Meer dan alles heeft de landbouw volgens Van der Schans behoefte aan duidelijkheid. ‘Ik heb ondertussen een paar honderd boeren in deze gemeente gesproken. De groep die denkt dat de toekomst er hetzelfde uitziet als het verleden, is op één hand te tellen.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant