Ruim vijftig jaar na de lancering en meer dan dertig jaar na de val van het land dat hem bouwde, is een mislukte Venusverkenner van de Sovjet-Unie vandaag terug op de aarde geknald.
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Dat blijkt (indirect) uit satellietmetingen van onder meer de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Die zag Kosmos 482, zoals de afgedankte Sovjetsonde heet, om 6.30 uur en 8.04 uur Nederlandse tijd met de radar nog over Duitsland vliegen.
Bij de volgende verwachte passage, om 9.32 uur, was hij niet meer zichtbaar. ‘Het is het meest waarschijnlijk dat de sonde is teruggekeerd’, concludeerde ESA daarom in haar liveblog.
Het is nog onbekend waar de sonde precies terecht is gekomen, vertelt de Nederlandse onderzoeker Marco Langbroek van de TU Delft, die op zijn eigen blog de laatste verwachtingen van het moment van inslag bijhield.
‘De apparatuur die kan bijhouden waar dit soort ruimtepuin passeert, staat maar op een beperkt aantal plekken’, zegt Langbroek. Het netwerk bestaat uit radarinstallaties, bedoeld om de ruimte in de gaten te houden, aangevuld met militaire radarsystemen die speuren naar onverwachte raketlanceringen.
Wetenschappers zoals Langbroek hielden de afgelopen dagen de terugkeer van de vijftig jaar oude Kosmos 482 nadrukkelijk in de gaten. Het exacte moment van terugkeer was vooraf namelijk moeilijk voorspelbaar.
Dat komt vooral omdat de activiteit van de zon moeilijk voorspelbaar is. ‘De zon warmt de atmosfeer op met geladen deeltjes’, zegt Langbroek. Daardoor zet deze uit, en dat heeft weer gevolgen voor hoe sterk deze de sonde door wrijving afremt. Bij een hogere toestroom van die deeltjes, komt de sonde eerder naar beneden.’
De kans is groot dat de sonde in één stuk de aarde heeft bereikt. Kosmos 482 is ooit ontworpen om af te dalen in de atmosfeer van buurplaneet Venus, waar de druk ongeveer honderdmaal hoger is dan op aarde.
De sonde is ongeveer een meter in diameter en weegt zo’n 500 kilogram. ‘Afhankelijk van de staat, slaat hij in met een snelheid van een hogesnelheidstrein, zo’n 240 kilometer per uur’, zegt Langbroek.
De kans dat de sonde bij zijn inslag op aarde bewoond gebied heeft geraakt, is echter klein. Al was het maar omdat de aarde veel meer oceanen en woestijnen bevat dan dichtbevolkte steden.
Of, zoals de Brits-Amerikaanse sterrenkundige Jonathan McDowell, die het object eveneens volgt, het vooraf samenvatte op zijn website: ‘er is geen reden om je zorgen te maken, maar je krijgt dit ding liever niet op je hoofd.’ Hij schatte de kans dat de sonde iemand zou raken op één op enkele duizenden.
Als de sonde op land terecht is gekomen, zullen wetenschappers naar de sonde, of de brokstukken daarvan, op zoek gaan. Ook als hij in de oceaan is neergestort, is er nog een kans dat hij te vinden is. ‘In principe zou hij moeten blijven drijven en dan spoelt hij wellicht binnenkort ergens aan’, zegt Langbroek.
‘Maar met de snelheid waarmee hij op het water knalt, kan het ook goed dat de sonde bij inslag lek is geraakt en gezonken is. Dan zien we hem niet meer terug.’
Kosmos 482 is de landingsmodule van een mislukte onderzoeksmissie naar onze buurplaneet Venus, een broeikaswereld die nog altijd in de wetenschappelijke belangstelling staat. De grote vraag: waarom is de aarde een oase vol leven, terwijl de ene buurplaneet een koude woestijnwereld is (Mars) en de andere een verzengend inferno (Venus)?
De Sovjetsonde heeft echter nooit een antwoord op die vraag kunnen geven. Het ging destijds al mis bij het begin van de missie: de bovenste rakettrap weigerde kort na lancering dienst, waardoor de sonde sinds 1972 gevangen zat in een langgerekte baan rond de aarde. Een verblijf waaraan vandaag, ruim een halve eeuw later, een definitief einde kwam.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant