De nieuwe paus Robert Prevost treedt aan onder de naam Leo XIV. Die keuze lijkt een verwijzing naar de sociale leer van de katholieke kerk, die zijn oorsprong vindt in de tijd van de industriële revolutie.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Voor Prevost kozen dertien van zijn 266 voorgangers de naam Leo. Veruit de bekendste was Leo XIII, die paus was tussen 1878 en 1903. Hij schreef in 1897, midden in de industriële revolutie, de pauselijke brief Rerum Novarum.
Die tekst geldt als het fundament van het nieuwe sociale programma van de kerk, gepubliceerd in een tijd dat arbeiders wereldwijd werden uitgebuit door rijke fabrieksbazen. Het maatschappelijk middenveld moest een antwoord bieden op de grote verschillen tussen arm en rijk, vond Leo XIII.
‘In de antwoorden die het socialisme en het marxisme in die tijd boden, zoals collectief eigendom en een grote rol voor de staat, zag Leo XIII weinig’, zegt theoloog Inigo Bocken. Sociale verenigingen, opgezet door burgers, moesten de ongelijkheid in de samenleving verkleinen. De kerk zou als verbindende factor werken tussen die burgerlijke initiatieven.
‘Je kunt het sociale programma van de kerk zien als naastenliefde in het groot’, aldus Bocken, die verbonden is aan de Radboud Universiteit en de KU Leuven.
Het lijkt de theoloog evident dat Prevost met zijn keuze voor Leo verwijst naar Leo XIII. ‘De keuze voor een pauselijke naam symboliseert het denken van een paus en laat zien welke waarden hij belangrijk vindt. De paus wil laten zien dat hij opkomt voor de minderbedeelden in de wereld, op welk terrein dan ook.’
Daarmee treedt de nieuwe paus in de voetsporen van zijn voorganger. Die koos als eerste paus voor Franciscus, naar de Italiaanse heilige Franciscus van Assisi. Die staat bekend om zijn sobere levenswijze, de waarde die hij hechtte aan eenvoud en zijn inzet voor de armen en achtergestelden.
‘Zowel Prevost als Franciscus heeft een sociaal profiel, dat aandacht vraagt voor iedereen die maatschappelijk buiten de boot valt’, zegt Bocken. ‘Beiden hebben duidelijk kritiek geuit op het kapitalisme, op een wereld waarin de economie het laatste woord heeft.’
Toch lijkt Prevost met zijn keuze voor Leo een iets andere klemtoon te leggen dan Franciscus, ziet Bocken. ‘Die was nogal een wilde hervormer, eentje die weinig ophad met het institutionele aspect van de katholieke kerk. Leo XIV wil de hervormingen die Franciscus in gang heeft gezet via de kerkelijke instituties handen en voeten geven, naar het evenbeeld van Leo XIII.’
Behalve Leo XIII kan ook de eerste paus met deze naam van symbolische betekenis zijn voor Prevost: Leo de Grote, paus van 440 tot 461. Hij ging de geschiedenisboeken in als de paus die de opmars van Attila de Hun naar Rome stuitte.
Dat deed Leo de Grote door in gesprek te gaan met de koning van de Hunnen. ‘Een moderne interpretatie daarvan kan zijn dat deze paus op een diplomatieke manier in het geweer zal komen tegen onderdrukkende grootmachten in de wereld’, zegt de Britse historicus Candida Moss tegenover NBC News.
De nieuwe paus wil ook het belang van het vrijdenken benadrukken, zegt theoloog Bocken. ‘Zijn voorganger Leo XIII zorgde ervoor dat de kerk zich openstelde voor grote denkers van die tijd, zoals de filosoof Immanuel Kant.’
Dat gebeurde in een tijd waarin de kerk zich juist afzette tegen de moderne samenleving en haar ideeën, zegt hij. ‘De naamkeuze van de paus lijkt dus ook te symboliseren dat de kerk de dialoog moet aangaan met andersdenkenden. Hij lijkt een paus te willen worden die meer met de buitenwereld in contact wil komen.’
Dat is volgens Bocken ook terug te horen in de eerste toespraak die de paus donderdag gaf. ‘Hij noemde de kerk uitdrukkelijk synodaal. Daarmee bedoelt hij dat de kerk een ruimte is waarin iedereen, ook seculieren, met elkaar in contact kan komen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant