De ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie bespreken binnenkort hoe het verder moet met het Associatieverdrag tussen de EU en Israël. Dat voorstel van Nederland kreeg aanzienlijke steun tijdens een bijeenkomst van EU-buitenlandministers in Warschau.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
‘De situatie in Gaza is onhoudbaar. De frustratie is enorm’, zei EU-buitenlandchef Kaja Kallas donderdag na afloop van de informele bijeenkomst. Op 20 mei zullen de ministers van Buitenlandse Zaken formeel over het Associatieverdrag praten. ‘Ons voorstel is heel serieus genomen. Een heel brede groep lidstaten vindt de blokkade van hulp echt een probleem’, zei minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp donderdag in Warschau.
De EU is de grootste handelspartner van Israël. Het Associatieverdrag geeft Israël belangrijke handelsvoordelen, maar artikel 2 van het verdrag maakt naleving afhankelijk van respect voor democratie en mensenrechten door beide partijen. Volgens Nederland schendt Israël het internationaal humanitair recht met zijn blokkade van voedsel en hulp aan Gaza. Ook Kallas riep Israël op de blokkade op te heffen. Ook sprak zij zich uit tegen de bezetting van Gaza door Israël en de gedwongen verhuizing van Gazanen.
Het opschorten van het Associatieverdrag en de daarmee verbonden handelsvoordelen zou een stevige sanctie tegen Israël zijn. De kans daarop is echter klein, omdat zo’n maatregel unaniem moet worden genomen. Waarschijnlijk zal minstens één land een veto uitspreken. Dat geldt in elk geval voor Hongarije, dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu onlangs nog uitnodigde voor een staatsbezoek, ondanks een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof.
Niettemin neemt de kritiek op Israël binnen de EU toe. In mei 2024 werd Israël door de EU gevraagd om ‘zo snel mogelijk’ over het Associatieverdrag te komen praten, onder druk van onder meer Spanje en Ierland, lidstaten die traditioneel zeer kritisch ten opzichte van Israël staan.
Israël maakte echter geen enkele haast. Uiteindelijk vond er pas in februari 2025 een bijeenkomst plaats, die vrijwel onopgemerkt bleef. De EU was verdeeld en lidstaten als Duitsland, Oostenrijk, Tsjechië en Hongarije verzetten zich tegen een hardere aanpak van Israël.
Maar inmiddels heeft de regering van Netanyahu veel krediet verspeeld, ook bij Duitsland, een van Israëls trouwste vrienden. Toen Friedrich Merz in februari de Duitse verkiezingen won, nodigde hij de Israëlische premier meteen uit voor een bezoek. Maar afgelopen week uitte hij, inmiddels bondskanselier, kritiek op Israël. ‘Israël bezorgt ons de allergrootste zorgen’, zei Merz voor de Duitse televisie. ‘Het moet duidelijk zijn dat de Israëlische regering zijn verplichtingen onder het internationaal recht moet nakomen en dat humanitaire hulp moet worden verleend in Gaza’, aldus Merz. De nieuwe Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul zal dit weekend naar Israël reizen.
Het zal moeilijk zijn om het Associatieverdrag tussen de EU en Israël op te schorten. Maar uit dit verdrag komt het EU-Israël Actieplan voort, dat onder meer voorziet in de uitwisseling op het gebied van onderwijs en cultuur. Het plan liep in januari af en moet nu worden verlengd. Nederland spreekt hier een veto over uit, totdat de vraag is beantwoord of het optreden van Israël strijdig is met artikel 2 van het Associatieverdrag, dat respect voor democratie en mensenrechten vereist. Zo’n veto is mogelijk, omdat ook voor de verlenging unanimiteit nodig is.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant