Democratisch verval is een wereldwijde trend en dat maakt de Dag van Europa anders dan andere jaren. Iedere Europeaan kan een kleine bijdrage leveren om het tij te keren, bijvoorbeeld door een petitie te tekenen of lid te worden een politieke partij.
De Amerikaanse democratie, lang een baken van vrijheid, trilt op zijn grondvesten. In de afgelopen 100 dagen lijkt Donald J. Trump er alles aan te doen om de Verenigde Staten zo snel mogelijk te vormen tot een autocratie. Met de aanvallen op de academische vrijheid, rechters, minderheden en de internationale rechtsorde nemen de Verenigde Staten definitief afscheid van hun leidende rol in de democratische wereld. Het is nu belangrijker dan ooit dat Europa zijn eigen pad kiest.
Het maakt deze Dag van Europa dan ook anders dan voorgaande jaren. Op 9 mei 1950 sprak de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Robert Schuman, een historische rede uit in Parijs, die de basis legde voor de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS). Het was de voorloper van onze huidige Europese Unie en wordt nog elk jaar gevierd door Brusselse bureaucraten én in niet EU-lidstaten als Kosovo, Georgië en Oekraïne. Juist daar waar er nog meer op het spel staat.
Over de auteurs
Dylan Ahern is oprichter van De Kiesmannen en initiatiefnemer van EuropaNacht in Paradiso. Thomas Huttinga is docent aan de Universiteit Utrecht en auteur van het boek Waarom we Europeaan zijn.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het democratisch verval in de Verenigde Staten is geen geïsoleerd geval, maar past het in een wereldwijde trend. De Freedom House Index toont aan dat al 19 jaar op rij het aantal democratieën in verval is. In het afgelopen jaar zagen burgers in 60 landen hun rechten en vrijheden verslechteren, tegenover slechts 34 landen waar het beter ging. Veel jongeren en studenten aan wie wij voor de klas vertellen dat slechts 7 procent van de wereldbevolking in een volledige democratie als Nederland leeft, kunnen hun oren dan ook niet geloven.
Volgens een rapport van het onderzoeksinstituut V-Dem zijn er nu voor het eerst in twintig jaar meer autocratieën dan democratieën. Het is een hardere wereld aan het worden, waarbij we veel duidelijker moeten staan voor onze waarden, en onze allianties met democratische bondgenoten moeten koesteren. Europa moet hierin de leiding nemen.
Maar ook in diverse Europese landen staan onze verworven rechten en vrijheden ernstig onder druk. In Duitsland werden demonstranten, Europese burgers, zonder veroordeling voor een strafbaar feit uitgezet. In het Hongarije van premier Orbán wordt al jaren met speciale noodwetgeving door decreten geregeerd waardoor het parlement gemakkelijker omzeild kan worden. Een crisis-instrument dat premier Meloni in Italië ook steeds vaker gebruikt.
In Nederland raken de aanstaande bezuinigingen op de publieke omroep en de universiteitsbudgetten aan de pers- en academische vrijheid. Er wordt door het Nederlandse kabinet weggekeken van een (dreigende) genocide van onschuldige Palestijnen. De democratische erosie gebeurt stap voor stap, ook al staan we er zelf bij.
Europa heeft het momentum en de mogelijkheden om democratische waarden uit te dragen en sterk te staan tegenover de uitdagingen van onze tijd. Met alle tumult in de wereld neemt niet voor niets de steun voor de Europese Unie toe. In de recente Eurobarometer is 74 procent van de Europeanen positief over Europese samenwerking, het hoogste aantal ooit sinds de start van deze meting. Kaja Kallas, een hoge vertegenwoordiger van de EU voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, stelde eerder dat Europa de nieuwe leider moet worden van de vrije wereld.
Wijzelf, Europeanen, moeten die rol durven op te pakken, vooral
nu het Atlantisch verbond met de Amerikanen over is. Daarbij zullen we onze overblijvende bondgenoten nog eens extra diep in de ogen moeten kijken. Om ons vervolgens de vraag te stellen: wat doen wij, Nederlanders en Europeanen, om onze democratieën te beschermen?
Het zijn de democratische instituties die niet direct met het electoraal proces zelf te maken hebben die als eerste worden aangevallen: de rechtspraak, de pers, het maatschappelijk middenveld. Zodra die monddood of vleugellam zijn, hebben autocraten (in spe) ruim baan voor de verkiezingsoverwinningen – zoals Orbán in Hongarije heeft laten zien.
Het laten zien van die steun aan het Europees project begint vandaag, op de Dag van Europa, met een kleine daad van verzet. Dat kan juist heel ondramatisch: spreek je uit bij vrienden, familie of op sociale media, klim in de pen voor een petitie, sluit je aan bij een politieke partij (indien ze leden toelaten), steun een tanende omroep of actiegroep. Zorg dat werkelijk heroïsche daden niet nodig zullen zijn in de toekomst. Gewoon: beginnen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant