Naar alle waarschijnlijkheid waren dissidenten binnen zijn eigen CDU-fractie er verantwoordelijk voor dat Friedrich Merz (69) twee stemrondes nodig had om verkozen te worden tot kanselier, iets dat geen enkele kandidaatbondskanselier eerder overkwam. Wat maakt hem zo impopulair?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
In het Duitse parlement lijkt dinsdagochtend niets de verkiezing van Friedrich Merz tot bondskanselier in de weg te staan. Het is een fait accompli, zoals de Duitsers dat noemen.
Coalitiepartijen CDU en SPD hebben een meerderheid in de Bondsdag met 328 zetels, en alle bondsdagleden van de twee partijen zijn bij de stemming aanwezig. Bovendien is iedere kanselier in de naoorlogse geschiedenis al in de eerste stemronde goedgekeurd.
Merz heeft 316 stemmen nodig, de meerderheid van alle leden van de Bondsdag. Maar dan leest Bondsdagvoorzitter Julia Klöckner (CDU) de uitslag voor: ‘Stemmen voor: 310. Stemmen tegen: 307. Friedrich Merz is niet verkozen tot bondskanselier van Duitsland.’
De CDU’er vertrekt geen spier, vouwt het briefje waarop hij de uitslag heeft meegeschreven op, doet het samen met zijn pen in zijn borstzakje en staat op.
Een ‘enorme vernedering’ die Merz ‘beschadigt’, schrijven Duitse media even later, ook al wordt Merz later op de dag in de tweede ronde alsnog gekozen, met 325 stemmen voor en 289 tegen.
Woensdag blijft de vraag wat de achttien dissidenten dreef. Wie het zijn, is nog steeds niet duidelijk. Wel is bekend dat Merz al zijn hele politieke loopbaan weerstand oproept.
In 2005 had Merz de CDU al zestien jaar gediend: als Europarlementariër, Bondsdaglid en fractievoorzitter. Er kwamen nieuwe Bondsdagverkiezingen en Merz zag zijn kans schoon om SPD-kanselier Schröder, die zijn beste tijd had gehad, te verslaan en zelf kanselier te worden. Maar de partij koos voor de Oost-Duitse domineesdochter Angela Merkel.
Ontgoocheld verruilde Merz de politiek voor het bedrijfsleven. Hij schopte het tot baas van de Duitse tak van BlackRock, de grootste vermogensbeheerder van de VS. Volgens Duitse media werd hij multimiljonair.
Toen zijn aartsrivaal Merkel in 2018 stopte als partijleider probeerde hij het nog eens, opnieuw tevergeefs. Dit keer kreeg Merkels bondgenoot Annegret Kramp-Karrenbauer de voorkeur, drie jaar later verloor Merz van Armin Laschet. Pas nadat Laschet in 2021 de Bondsdagverkiezingen nipt had verloren van de SPD van Olaf Scholz en het veld moest ruimen, stond niemand Merz greep naar de macht meer in de weg.
Nadat de impopulaire regering van Scholz eind 2024 was gevallen, was Merz als CDU-leider de enige serieuze kandidaat om de nieuwe kanselier te worden.
Merz heeft in de loop der jaren niet alleen vrienden gemaakt in zijn partij. Hij is arrogant en niet hartelijk, zeiden partijgenoten in de profielen die over hem zijn verschenen. Zijn rijkdom heeft hem elitair gemaakt, hij bezit een privévliegtuig en zou niet weten wat er onder de bevolking leeft.
Ook heeft hij wel heel hard afstand genomen van Merkel, die nog vele fans binnen de partij heeft. Merz moet niets hebben van Wir schaffen das. Hij is rechtser, conservatiever en populistischer dan Merkel.
In de coalitieonderhandelingen met de SPD liet hij zonder veel aarzeling de Schuldenbremse varen, het wettelijke verbod op het te hoog laten oplopen van het begrotingstekort. Hij en de CDU hadden de rem eerder zo’n beetje heilig verklaard. Deze gebroken beloftes vielen niet goed: 73 procent van de Duitsers zag het als kiezersbedrog.
Al voor de verkiezingen leek het mis te gaan met Merz toen hij besloot een zeer strenge migratiewet in te dienen die alleen met steun van de extreemrechtse AfD een meerderheid zou kunnen krijgen. Honderdduizenden demonstranten zagen dit als het breken van het cordon sanitaire tegen de AfD. Ze gingen door heel Duitsland de straat op.
Enkele dagen later dienden zich openlijk dissidenten aan in zijn partij. Merz’ voorganger Merkel was ontwaakt uit haar winterslaap en had zeer zeldzame kritiek geleverd op de samenwerking met de AfD. Bij een stemming over een anti-immigratieplan dat voor een meerderheid de AfD nodig had, stemden prompt twaalf CDU/CSU’ers niet mee. Het plan haalde geen meerderheid.
Ook bij de eerste stemronde op dinsdag had het er alle schijn van dat niet alle CDU/CSU’ers voor de benoeming van Merz stemden. Binnen de CDU-SPD-coalitie zaten achttien dissidenten. SPD-leider Klingbeil benadrukte met klem dat zijn partij niet verantwoordelijk was voor de uitslag.
Anonieme bronnen bij de sociaaldemocraten zeiden tegen meerdere Duitse kranten dat er van te voren gesprekken zijn gevoerd met mogelijke dwarsliggers en dat er hooguit drie SPD’ers niet hebben ingestemd met de benoeming van Merz. Als de klopt, moeten de meeste dissidenten zijn eigen partij komen.
Ook onder kiezers is zijn populariteit tanende. In de peilingen is de CDU/CSU weggezakt tot 24,5 procent, vergelijkbaar met de AfD. Uit kiezersonderzoek in april, uitgevoerd door onderzoeksbureau Forsa, zegt slechts 21 procent Merz betrouwbaar te vinden, 40 procent vindt hem een goede kanselier. Bij jonge vrouwen en Oost-Duitsers haalt Merz nog slechtere scores.
Merz is ambitieus op het wereldtoneel en wil meer daadkracht dan zijn weifelende voorganger Scholz. Maar als iedere belangrijke maatregel in de Bondsdag zo’n gedoe oplevert bij stemmingen kan die daadkracht de komende vier jaar behoorlijk tegenvallen.
Misschien, zo schrijft de Süddeutsche Zeitung in een commentaar, is de vernedering van dinsdag een lesje in nederigheid voor Merz.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant