Ze knipte haar enkelband met zender door en legde vanuit Moskou duizenden kilometers af. Deze week dook de Russische journalist Jekaterina Barabasj op in Parijs. ‘Gevangenisstraf in Rusland is erger dan de dood’, zei ze tijdens een persconferentie.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Het leek op een spannende film zoals ze die als filmcriticus meer dan eens recenseerde, maar het gebeurde echt, met haarzelf in de hoofdrol. Na een weken durende, gevaarlijke tocht van 2.800 kilometer via een geheime route dook de Russische journalist Jekaterina Barabasj begin deze week onverwacht op in Frankrijk. Ondertussen was de politie in eigen land nog altijd druk bezig haar verblijfplaats te achterhalen.
‘Ik ben gevlucht’, zei de 64-jarige journalist maandag op een persconferentie in Parijs. ‘Ik had geen andere keuze. Journalistiek bestaat niet meer in Rusland.’ Barabasj heeft in Frankrijk politiek asiel aangevraagd.
Sinds 21 april werd Barabasj gezocht in Rusland, nadat ze in weerwil van haar huisarrest haar Moskouse woning had verlaten. Daarvoor had ze eerst haar enkelband met zender doorgeknipt. Toen de politie haar een paar uur later niet thuis aantrof, werden familieleden onder druk gezet om haar te manen zich aan te geven, met de verzekering dat haar vlucht ‘geen gevolgen’ zou hebben. Maar ook zij hadden geen idee waar Barabasj zich bevond.
De journalist werd op 25 februari gearresteerd na haar terugkeer van het Berlijnse filmfestival, op beschuldiging van het verspreiden van ‘nepnieuws’ over het Russische leger via sociale media. Na een nacht in de cel werd haar voorarrest omgezet in huisarrest. Daarop besloot ze haar kans te grijpen en te ontsnappen. Indien veroordeeld zou Barabasj mogelijk voor vijf tot tien jaar achter de tralies verdwijnen. ‘Gevangenisstraf in Rusland is erger dan de dood’, aldus Barabasj.
Ze had eerder publiekelijk felle kritiek geuit op de Russische inval in haar geboorteland Oekraïne, op de talloze burgerdoden en de aangerichte verwoesting. ‘Deze oorlog is voor mij extra verschrikkelijk omdat mijn zoon en zijn gezin in Oekraïne wonen, in Kyiv’, zei Barabasj in het kantoor van de organisatie Reporters sans frontières (RSF), die haar hielp ontsnappen. ‘Ik kan me voorstellen dat er raketten op hun huis zullen vallen.’
Barabasj werkte voor Meduza, een Russische nieuwssite die opereert vanuit Letland en in Rusland is verboden. Op 4 april werd ze door het Russische ministerie van Justitie aangemerkt als ‘buitenlandse agent’, een status die normaal functioneren binnen Rusland ernstig bemoeilijkt.
Volgens RSF-directeur Thibaut Bruttin heeft Barabasj een ‘zware en uitputtende’ reis achter de rug. ‘Meer dan eens vreesden we dat ze zou worden gearresteerd. Op een gegeven moment dachten we zelfs dat ze dood was’, aldus Bruttin op de persconferentie. Op 26 april – haar verjaardag – kwam het bericht dat Barabasj in veiligheid was.
Voor haar arrestatie had Barabasj al meer dan eens problemen gehad bij aankomst en vertrek uit Rusland. Daarbij werd ze soms urenlang vastgehouden. Ondanks de risico’s keerde ze na bezoeken aan het buitenland steeds weer terug naar Rusland vanwege de zorg voor haar bejaarde ouders.
‘Ik liet mijn 96-jarige moeder achter met de gedachte dat ik haar nooit meer zou zien’, zei Barabasj. ‘Maar het was beter haar niet meer te zien nu ze vrij was dan haar niet meer te zien vanwege mijn gevangenschap.’
Met haar opzienbarende vlucht uit Rusland treedt Barabasj in de voetstappen van Marina Ovsjannikova, die in 2022 samen met haar 11-jarige dochter uit Rusland eveneens vluchtte naar Frankrijk. Ovsjannikova werkte als producer voor de Russische televisie en baarde opzien toen ze tijdens een live nieuwsuitzending achter de nieuwslezeres in beeld verscheen met een anti-oorlogstekst.
Ovsjannikova werd na een straatprotest vlakbij het Kremlin beschuldigd van verspreiding van ‘nepnieuws’ en kreeg huisarrest. Op aandringen van haar advocaat vluchtte ze nog voor het begin van haar proces. Tijdens haar vlucht verwisselde ze naar eigen zeggen zeven keer van auto en stak ze op een onbekende plaats te voet de Russische grens over, waar ze aan de andere kant werd opgewacht.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant