Het Duitse parlement heeft alsnog ingestemd met de benoeming van Friedrich Merz tot bondskanselier. Hij mag gaan proberen om de talloze problemen van onze oosterburen op te lossen. Hoe kansrijk is Merz volgens het panel van Duitsland-deskundigen van de Volkskrant?
Echt soepel ging het niet. Totaal onverwacht kreeg Friedrich Merz dinsdagochtend geen meerderheid tijdens de eerste stemming in de Duitse Bondsdag. Dit was meer dan een serieuze tegenslag, een ‘enorme vernedering’ noemde het Duitse persbureau DPA de stemming. Het was voor het eerst in de naoorlogse geschiedenis van Duitsland dat het parlement een beoogd bondskanselier wegstemde.
Maar enkele uren en talrijke crisisoverleggen in fractiekamers later heeft de Bondsdag Merz alsnog zijn zegen gegeven om een regering te leiden. Een kabinet van christen-democraten (CDU/CSU) en sociaal-democraten (SPD), oftwel de Große Koalition, zoals de Duitsers dat zelf noemen.
Merz is nu de tiende bondskanselier van het naoorlogse Duitsland. En met zijn 69 jaar de oudste Duitse kanselier sinds Konrad Adenauer, de eerste kanselier van de nieuwe Bondsrepubliek Duitsland. Hij trad in 1949 op 73-jarige leeftijd aan. De verwachtingen van Merz zijn hooggespannen. Vanaf dag één belooft hij een ommekeer op binnenlands, buitenlands en economisch beleid.
Maar hoeveel geloof moeten we hechten aan Merz’ ronkende woorden nu zijn kanselierschap al een kras heeft opgelopen? Bovendien is zijn populariteit alleen maar aan het dalen sinds hij de Duitse verkiezingen in februari won: volgens een recente peiling van onderzoeksinstituut Forsa voor tijdschrift Stern ziet nog slechts 21 procent van de Duitsers Merz als betrouwbaar.
Kunnen Merz en zijn regering leveren?
Georgi Verbeeck, hoogleraar Duitse geschiedenis aan de Universiteit Maastricht en de KU Leuven:
‘De mislukte verkiezing van Friedrich Merz tot nieuwe bondskanselier is een blamage. Dit debacle heeft andermaal aangetoond hoezeer het politieke systeem in Duitsland verzwakt is geraakt. Een regering van christen- en sociaal-democraten werd vroeger de Große Koalition genoemd, nu is het een coalitie met een flinterdunne meerderheid. Zowel ter linker- als ter rechterzijde in dit beoogde kabinet is er voldoende onvrede om deze krappe meerderheid te doen kantelen. Een chaotischere regeringsvorming heeft men in Duitsland sinds de Weimarrepubliek niet meer gekend. De lachende derden zijn de rechtse populisten van Alternative für Deutschland (AfD).’
Hanco Jürgens, historicus verbonden aan het Duitsland Instituut Amsterdam:
‘Volgens Friedrich Merz verandert vanaf nu alles. Plannen genoeg. Het is te hopen dat hij als CDU-leider ook meteen oog heeft voor de coalitiepartner. Zijn beloftes gaan vaak lijnrecht in tegen de overtuigingen van de SPD. Veel hangt af van het overleg met SPD-minister van Financiën Lars Klingbeil. Belangrijkste vraag is of de coalitie in staat is om met één stem te spreken. Gebeurt dat niet, dan krijgen we eenzelfde situatie als bij het vorige kabinet: rollebollend over straat van het ene dossier naar het volgende.
‘Beide partijen willen voorkomen dat de AfD groeit, maar hebben daartoe tegenstrijdige uitgangspunten. De CDU richt zich op de rechtse kiezer. De SPD wil met de verhoging van het minimumloon ‘afgehaakt Duitsland’ terughalen. De vraag is wat daar uitkomt. ‘
Jacco Pekelder, hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit Münster:
‘Op de drempel van zijn Bundeskanzleramt wachtte Merz een vergiftigd geschenk. Begin mei presenteerde de Duitse veiligheidsdienst een nieuwe inschatting van de AfD: ‘Het is zeker dat die partij ook op Bondsniveau rechts-extremistische doelen nastreeft’.
‘Iedereen zal willen weten of Duitslands nieuwe leider nu – in lijn met de grondwet – zal aansturen op een partijverbod. Het dilemma: niemand in Duitsland heeft ooit bedacht dat zo’n verbod de op een na grootste partij zou kunnen treffen.
‘Zo dreigen de wittebroodsweken van Merz volkomen door de AfD te worden gedomineerd. Terwijl iedere weldenkende Europeaan hoopt op Duits leiderschap op het gebied van Europese veiligheid en strategische autonomie, dreigt de nieuwe bondskanselier diep het Duitse moeras in te worden gezogen.
‘Een oplossing zou moeten komen van Alexander Dobrindt, de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken. Zijn partij, de Beierse CSU, is tegenover de AfD echter zeer weifelachtig. Het ene moment neemt ze afstand van de AfD, om het andere moment toch weer volop van leer te trekken tegen migranten.
‘Maar wat doe je bij een ongelijke strijd met een onverantwoordelijke partij die ook nog eens van buiten, uit Moskou en Washington, wordt gesteund? Dan kan alleen een verbod uitkomst bieden.’
Wiebke Pittlik, hoofdredacteur van Duitslandweb:
‘In de aanloop naar de verkiezingen loodste Friedrich Merz een motie voor een strenger asielbeleid door de Bondsdag, met steun van de AfD. Dat was tegen de afspraken in. De dreigende normalisering van een extreem-rechtse partij baart veel mensen zorgen en het protest was niet van de lucht.
‘Van een aankomend kanselier verwacht ik dan iets verbindends. Maar wat deed Merz? Hij zette de bezorgde burgers weg als linkse gekken. Ook stelde hij direct na de verkiezingen, samen met CSU’er Dobrindt, een krankzinnige hoeveelheid parlementaire vragen over organisaties als ‘Omas gegen Rechts’, die bij de protesten betrokken waren. De organisaties spraken van intimidatie.
‘Ook in het migratiedebat hoor ik van Merz niets verbindends en met zijn keuze voor bepaalde ministers lijkt hij eerder af te koersen op meer dan op minder polarisatie. Ik hoop dat hij zich snel realiseert dat hij nu de bondskanselier van álle Duitsers is.’
Willem Melching, historicus en Duitsland-deskundige aan de Universiteit van Amsterdam:
‘Merz legt het zwaartepunt op herstel van ‘Standort Deutschland’ en heeft managers van grote bedrijven in zijn kabinet gehaald. Logisch, want de Duitse economie ligt onder vuur. De structurele crisis in de autoindustrie wordt nog verergerd door het surrealistische handelsbeleid van Trump en de Oekraïne-oorlog. Duitsland snakt naar vrede, want vrede betekent goedkoop gas voor de energie-intensieve industrie.
‘Maar het is twijfelachtig of Merz de industrie weer aan de praat kan krijgen met een sociaal-democratische coalitiepartner, die geen hervormingen wil van het topzware sociale stelsel. Samenwerken met de AfD is taboe en daarom is de speelruimte van Merz beperkt. Dat deze partij sinds kort als ‘extreem-rechts’ wordt ingeschat, lijkt de kiezers niet echt te deren, maar maakt de manoeuvreerruimte van Merz nog kleiner.
‘Grote vraag is hoe de regering asiel en migratie gaat aanpakken. Als de regering op dat agendapunt faalt, dan kan de AfD vanaf 2029 in zijn eentje gaan regeren.’
Margriet Brandsma, oud-correspondent voor de NOS in Duitsland, schreef onder meer Het mirakel Merkel:
‘De nieuwe Duitse regering is gedoemd te slagen als je de architecten ervan mag geloven. Het is, zeggen ze, de laatste kans om een AfD-regering te voorkomen: wij of het fascisme. Aan grote woorden geen gebrek, aan vertrouwen des te meer. Te vaak zagen Duitsers coalities van christen- en sociaal-democraten die weinig voor elkaar kregen omdat ze nu eenmaal ideologische tegenpolen zijn.
‘Deze regering moet snel resultaten laten zien. Dat weet Merz ook. Daarom is hij akkoord gegaan met het loslaten van de schuldenrem. De financiële armslag die dat geeft, is precies wat nodig is. Daarmee kan hij investeren in een samenleving die hier en daar met achterstallig onderhoud kampt. Er is echt wel hoop voor Merz en zijn ministersploeg.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant