Gaat het slecht op de beurs, dan heeft dat ook z’n weerslag op de pensioenen. Maar met de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel in zicht, zijn dalende beurskoersen helemaal ongewenst. Toch is de vraag of het probleem niet groter wordt gemaakt dan het is.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over pensioenen en sociale zekerheid.
Dat de financiële wereld in een uiterst onrustige periode zit, zal niemand zijn ontgaan. De Amerikaanse president Donald Trump schudde wereldwijd de beurzen op met zijn onnavolgbare handelstarieven. In korte tijd daalden aandelen meer dan 10 procent in waarde. Inmiddels is herstel ingetreden, maar onzekerheid blijft de markten beheersen.
Die beursonrust kan gevolgen hebben voor vele miljoenen Nederlanders. Ook wie niet zelf belegt, doet dat vaak toch indirect, bijvoorbeeld via het pensioen dat ze opbouwen. Om voldoende geld bij elkaar te krijgen voor de oude dag proberen pensioenfondsen voldoende rendement te halen. Een schok op de beurs dreunt daardoor onontkoombaar door.
Voor de pensioenwereld komt de onrust op een precair moment nu fondsen zich voorbereiden op de overgang naar het nieuwe stelsel. Het overzetten van de vele pensioenmiljarden, ook wel ‘invaren’ genoemd, is een uitzonderlijk complexe operatie en geldt als de grootste pensioenhervorming ooit. Bovendien is het nieuwe stelsel een uitkomst van een jarenlang verhit politiek debat dat juist nu weer oplaait.
Aanvankelijk leek er niet veel aan de hand. Vorige maand konden fondsen nog opgelucht ademhalen nadat ze vanwege de financiële onrust stabiele kwartaalcijfers moesten presenteren. Tegenover een daling van de waarde van hun beleggingen, stond een rentestijging die dat ruimschoots compenseerde. Een hogere rente is voordelig voor de fondsen, omdat dit meer toekomstig rendement betekent op veilige beleggingen.
Gemiddeld zagen de pensioenfondsen hun positie daardoor zelfs verbeteren. Er was sprake van een lichte stijging van de dekkingsgraad, waaruit fondsen in het oude stelsel afleiden of ze de huidige en toekomstige pensioenen kunnen betalen. Een dekkingsgraad van 100 procent betekent dat er precies genoeg vermogen is. Volgens De Nederlandsche Bank kwam de gemiddelde dekkingsgraad van de fondsen in het eerste kwartaal uit op meer dan 119 procent, een toename van 3,4 procent.
Hoe veranderlijk de markt is, bleek vorige week. Uit cijfers van pensioendienstverlener Aon blijkt dat de gemiddelde dekkingsgraad in april juist weer flink is gedaald – naar 116 procent – door de lagere beurskoersen en een rente die inmiddels ook een dalende lijn laat zien.
Het betekent simpelweg dat er minder pensioenvermogen is bij de fondsen om huidige en toekomstige pensioenen te kunnen betalen, zegt Bas Werker, hoogleraar econometrie aan de Universiteit van Tilburg. Met een dekkingsgraad van 116 procent is er nog allerminst reden tot paniek, maar als de trend zich langer doorzet, zal het gevolgen hebben voor de pensioenen.
Maar, benadrukt Werker, dat gegeven is allerminst nieuw. ‘Wie belegt op de financiële markten, krijgt daar nu eenmaal de wetten van de financiële markten bij.’ Schokken op de beurs komen bovendien vaker voor. ‘Het is in het verleden gebeurt en zal in de toekomst weer gebeuren.’
Hoewel een dalende rente en lagere aandelenkoersen hoe dan ook slecht zijn voor de pensioenen, is de huidige situatie dus niet uitzonderlijk. Bovendien hebben pensioenfondsen een voordeel bij zulke schokgolven: ze zitten in de wedstrijd voor de lange termijn. Een maand van tegenvallers betekent niet gelijk paniek.
Toch is er nu één groot verschil met het verleden en dat heeft te maken met de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel waar fondsen middenin zitten. Hoewel veel fondsen om verschillende redenen al kozen voor uitstel, zijn nog altijd enkele tientallen van plan om per 1 januari 2026 over te gaan.
Voor een soepel verloop van die operatie hopen de fondsen op een riante financiële positie. In dat geval kunnen ze gebruikmaken van de buffers die dan vrijvallen. Met dat geld moeten ze dan bijvoorbeeld bepaalde leeftijdsgroepen compenseren die er in het nieuwe stelsel op achteruit zouden gaan. De fondsen willen ook een deel opzij zetten voor tegenvallers in de toekomst. En als het even kan, willen ze ook de pensioenen wat verhogen.
In hoeverre dat kan, hangt af van de dekkingsgraad van de fondsen op het moment van ‘invaren’. Hoe hoger de dekkingsgraad, hoe meer ruimte er is. De fondsen die van plan zijn om in 2026 over te gaan, zien dus liever niet al te veel schommelingen, en zeker geen daling.
Hoogleraar Werker heeft op zich begrip voor die bezorgdheid. De overgang naar het nieuwe stelsel zal absoluut makkelijker zijn als fondsen ruimer in hun jasje zitten, alleen al omdat ze dan de pensioenen wat kunnen verhogen. ‘Maar het is voor fondsen altijd gunstiger om meer geld te hebben. Dat wordt door de overgang naar het nieuwe stelsel niet ineens anders.’
Het probleem moet volgens Werker niet groter worden gemaakt dan het is. Als er minder pensioenvermogen is door financiële onrust, is dat immers in het oude stelsel ook problematisch. ‘Het is uiteraard geen goed nieuws als het slecht gaat met de markten, maar dat probleem wordt niet heel veel groter doordat je moet overstappen op een nieuw stelsel.’
Bovendien zijn er manieren waarop fondsen de risico’s kunnen afdekken als ze dat willen. Daar kleven wel nadelen aan. Want als je minder risico loopt, betekent dat ook dat je pensioen minder snel omhoog kan gaan, zegt Werker.
Dat de onrust over de lage dekkingsgraad toeneemt in aanloop naar het nieuwe stelsel, laat volgens Werker zien dat er sprake is van een ‘communicatieprobleem’. Daardoor bestaat het beeld dat mensen er bij de transitie hoe dan ook op vooruitgaan. ‘En dat kun je natuurlijk nooit garanderen’, aldus Werker.
Weliswaar worden in het nieuwe stelsel de regels aangepast, er komt daarmee ‘geen euro extra bij’. In aanloop naar de transitie helpt het volgens Werker om dat verhaal duidelijker te vertellen. ‘We zitten in een wereld met risico’s die we met elkaar delen, en we gaan naar een wereld waar we risico’s met elkaar delen.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant