Tamelijk overweldigend rond Dodenherdenking, al die aan de oorlog en de Holocaust gewijde programma’s op de publieke omroep. Ook interessant en dikwijls schokkend, omdat ze inzicht in en kennis bieden over die vijf gruweljaren. De zendercoördinatoren van de NPO zouden meer spreiding van het aanbod kunnen overwegen.
Door de clustering van docu’s en live-registraties wordt fomo, de fear of missing out, bewaarheid: je mist programma’s die je zou willen zien. En een lange avond oorlogs-tv drukt, hoe goedbedoeld ook, zwaar op het gemoed.
Over de auteur
Arno Haijtema is redacteur van de Volkskrant en tv-recensent.
Van wat ik zag, sprong zaterdag bij WNL de docu De Barbie tapes van Foeke de Koe in het oog. De film draait om hervonden bandopnamen uit de jaren zeventig, met daarop de doorbloede herinneringen van nazi-kopstuk Klaus Barbie, alias de ‘slager van Lyon’. Zonder wroeging, eerder met leedvermaak en in onversneden nazistische terminologie, verhaalt de man die duizenden (vooral Joodse) doden op zijn geweten heeft over zijn gloriejaren.
Zo schept hij vanuit zijn naoorlogse toevluchtsoord Bolivia onder meer op over de aanval met zijn SS-knokploeg op de Amsterdamse ijssalon Koco in 1941 en over het toetakelen van de Joodse eigenaar Ernst Cahn. ‘Je had daar die verdomde Jood. Ik ging daar als SS’er heen.’ Hij mocht niemand doden, wat Barbie zwaar viel: ‘Die Cahn had zo’n mooie kale knikker.’
Hij beschrijft hoe hij Cahn met een asbak te lijf ging: ‘Ik sloeg hem, hij vloog de hele winkel door.’ Cahn kan het voorval, anders dan Barbie, niet navertellen. Hij werd geëxecuteerd.
Over andere door hem gepleegde wandaden, zoals de deportatie van 44 Joodse kinderen uit een tehuis in Frankrijk, is Barbie minder uitgesproken. Wat niet wegneemt dat de opnamen de kijker het gevoel geven het monster rechtstreeks in de bek te kijken. Hij spreekt over Joden als varkens, verkneukelt zich over een jachtpartij op Joodse gevangenen. Een film van grote historische waarde – meestal getuigen nazi’s in de beklaagdenbank vergoelijkend over hun wandaden, of schuiven zij verantwoordelijkheden af. Barbie legt juist zijn duistere ziel bloot.
Uit het aanbod bleef ook de EO-documentaire 73 procent me bij, waarin een stoet historici tracht te verklaren hoe het kon dat buiten Nederland nergens anders in bezet West-Europa zo’n hoog percentage Joden werd afgevoerd. Steekwoorden: gezagsgetrouwheid, totale Duitse controle over het bestuur, sluwheid bij de Jodenvervolging door het geven van tijdelijke vrijstellingen van deportatie, en de Nederlandse neiging om bestuurlijke bureaucratie boven de menselijke staat te stellen. Daarbij worden, opmerkelijk, parallellen getrokken met onze eigentijdse toeslagenaffaire.
Minstens zo pijnlijk voor het Nederlands collectief geweten als 73 procent, is de NOS-docu Nederlandse Joden na de bevrijding, over de harteloze opvang die de zeldzame Joodse overlevenden van de concentratiekampen kregen in Nederland. Die was, door een van hen in één woord samengevat, ‘schunnig’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns