Wat betekent vrijheid voor de generatie die grotendeels opgroeit zonder directe getuigen van de Tweede Wereldoorlog? Daarover gaat het gesprek tijdens de speciale vrijheidsmaaltijd voor jongeren op het Haagse Bevrijdingsfestival. ‘We moeten echt zorgen dat er niet weer oorlog komt.’
is economieredacteur. Ze ging voor dit verhaal op reportage in Madurodam.
‘Zouden jullie willen delen wanneer je vrijheid of onvrijheid hebt ervaren?’ Boven de kannen rood-wit-blauwe limonade kijkt gespreksleider Harmen van der Meijden (24) vragend naar de tieners aan zijn picknicktafel. De 13-jarige Liv aarzelt even: ‘Ik voelde me niet vrij toen ik van mijn moeder geen sneakers met lichtgevende zolen mocht dragen’, fluistert ze. ‘Ik voelde me juist vrij toen ik mijn eerste salaris kreeg’, glimlacht Sheila (17).
De Syrische Roha (18) hoeft niet lang na te denken. ‘Ik voelde me vrij toen ik naar Nederland kwam en me eindelijk hardop kon uitspreken tegen het regime’, zegt ze.
Tachtig jaar na de bevrijding draait Bevrijdingsdag lang niet meer uitsluitend om de Tweede Wereldoorlog, zo bewijzen de Haagse tieners die vandaag zijn samengekomen voor een vrijheidsbrunch op het Malieveld. En zij zijn geen uitzondering: hoewel jongeren fervent bezoekers zijn van de bevrijdingsfestivals, hechten zij volgens het Nationaal Vrijheidsonderzoek van het Comité 4 en 5 mei minder aan het herdenken van de Tweede Wereldoorlog.
Dat is ook niet verwonderlijk: met het verstrijken van de tijd zijn er steeds minder ooggetuigen van de bezetting – slechts 5 procent van de bevolking heeft de bevrijding nog meegemaakt. Het betekent dat steeds meer kinderen en jongeren opgroeien zonder de verhalen van directe ooggetuigen. Als hun opa’s en oma’s nog leven, dan waren die ten tijde van de oorlog vaak te jong om zich er iets van te herinneren.
Voor het Madurodam Kinderfonds, dat ‘jongeren uit hun bubbel wil trekken’, genoeg reden om een vrijheidsmaaltijd specifiek voor jongvolwassenen te organiseren. Terwijl op het Malieveld de voorbereidingen worden getroffen voor het grote Bevrijdingsfestival dat zo van start gaat, buigen aan picknicktafels 125 jongeren zich over de vraag wat vrijheid – in de breedste zin van het woord – voor hen betekent.
De vriendinnen Meggy en Vera (13) zijn beslist. ‘Vrijheid is dat je kan doen wat je wilt’, zegt Vera. ‘En dat je kunt afspreken met wie je wilt’, vult Meggy aan.
Hoewel de vriendinnen geen grootouders meer hebben die de oorlog bewust hebben meegemaakt, vinden ze het toch belangrijk erbij stil te staan. ‘Want het was heel heftig’, weet Meggy uit de lessen op school. ‘Wist je trouwens dat Billie Eilish gister tijdens haar concert ook twee minuten stilte hield?’
Ook de 13-jarige Maxim vindt het belangrijk te herdenken. Hij kent nog wél een ooggetuige van de oorlog: zijn inmiddels 95-jarige opa zat in een ‘Jappenkamp’. ‘Hij wil er liever niet over praten, omdat hij te getraumatiseerd is’, zegt de wijze tiener, terwijl hij op een pistoletje kauwt. ‘Soms zegt hij op verjaardagen tegen me: ‘kom maar even bij me’ en vertelt hij me een klein stukje.’ Die verhalen doordringen hem ervan: ‘Het is niet normaal dat je het nu zo fijn hebt.’
Hoewel zijn buurvrouw Julia (14) het moet stellen zonder zo’n levende herinnering in haar familie – haar opa werd aan het einde van de oorlog geboren – weerhoudt dat haar niet van een sterke mening. ‘Er zijn toen heel heftige dingen gebeurd die nooit nog eens moeten gebeuren’, betoogt ze, terwijl Kinderen voor Kinderen een stukje verderop aan de soundcheck is begonnen op het bevrijdingspodium. ‘We moeten er dus echt voor zorgen dat er geen Derde Wereldoorlog komt.’
Op dat laatste is de tiener niet gerust. ‘Het is nu drie jaar oorlog in Oekraïne, al een jaar oorlog in Gaza en wat in Afghanistan gebeurt met meisjes is ook hartstikke erg’, somt ze op. ‘En deze regering doet helemaal niks. Minister Faber wil zelfs vluchtelingen gaan uitzetten, die is niet goed bij haar hoofd.’
Haar zorgen over de wereld vinden enige weerklank bij de vriendinnen Meggy en Vera. ‘Met Rusland en Trump die nu aan de macht is, is het onvoorspelbaar geworden’, zegt Vera ernstig. Meggy knikt instemmend: ‘Je moet echt opletten.’
De zorgen van de tieners weerspiegelen volgens gespreksleider en impactcoach Harmen van der Meijden het gevoel dat bij meer jongeren leeft: ‘Dat het met de wereld een stukje slechter gaat.’ Tijdens gastlessen op scholen maar ook in zijn eigen omgeving merkt hij: ‘Via sociale media komt wat er speelt heel hard bij jongeren binnen. Daarom is het belangrijk om het nu niet alleen te hebben over de mensen die tachtig jaar geleden zijn overleden, maar ook de mensen die sterven als we nu niks doen.’
Dat betekent niet dat deze vrijheidsbrunch er een in mineur is. Nadat de tieners een kom vrijheidssoep achter de kiezen hebben – er zijn tijdens Bevrijdingsdag in totaal 62 duizend blikken doorheen gegaan – is het tijd om even warm te worden met de muziek van rapformatie Notes Beans en Bars. Terwijl de rapper ‘liber’ zingt, vallen de tieners hem enthousiast bij ‘té’.
Vrijheidsmaaltijden
Naast de Bevrijdingsfestivals (die maandag plaatsvonden in 14 steden) zijn er ook steeds meer Vrijheidsmaaltijden: dit zijn initiatieven waarbij deelnemers een gratis ontbijt, lunch of avondmaal kunnen nuttigen terwijl ze in gesprek gaan over vrijheid. Maandag waren er met 1.200 vrijheidsmaaltijden een recordaantal, daar kwamen zo’n 140 duizend bezoekers op af.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant