De radicale presidentskandidaat George Simion won overtuigend de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Er volgt nog een tweede ronde tegen liberale uitdager Nicusor Dan. Na de verpletterende uitslag is de regering in crisis: premier Ciolacu trad maandag af.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
‘Deze coalitie is niet langer legitiem’, verklaarde Ciolacu maandagavond zijn aftreden. Hij kwam tot die conclusie nadat Crin Antonescu, de gezamenlijke regeringskandidaat tegen de extreemrechtse Simion, de tweede ronde niet had gehaald. Ciolacu trekt ook zijn partij PSD, de grootste coalitiepartner, terug uit de regering.
Zo komt er al na amper vijf maanden een einde aan de coalitie met de liberale PNL en Hongaarse minderheidspartij UDMR. Nu volgt een interimperiode van maximaal 45 dagen waarin naar een nieuwe coalitie wordt gezocht.
Het vertrek van Ciolacu tekent de diepe schok bij de regeringspartijen na de uitslag zondagavond. De zege van Simion is forser dan de peilingen voorspelden: hij kreeg 41 procent van de stemmen. De extremistische kandidaat appelleert aan de diepe onvrede over de gevestigde politiek onder een deel van de Roemeense bevolking.
Zijn partij, de radicale Alliantie voor de Unie van Roemenen (AUR), is de tweede politieke groep en de grootste oppositiepartij in het parlement. In zes jaar tijd heeft de partij, die in 2019 werd opgericht, zich bewogen van de flanken naar het hart van de macht in Roemenië. Nu is ook het presidentschap in zicht.
Alleen Nicusor Dan, de burgemeester van Boekarest, kan dat voorkomen. Hij kreeg bijna 21 procent van de stemmen en vertegenwoordigt op 18 mei, tijdens de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, het politieke midden.
In de Roemeense hoofdstad geniet Dan populariteit, onder meer omdat hij tijdens zijn burgemeesterschap de corruptie in het land aanpakte. Ook is hij geen lid van de gevestigde politieke partijen, wat hem een streepje voor geeft nu Roemeense kiezers zich tegen het establishment keren.
Dat juist een outsider als Dan het opneemt tegen Simion, interpreteert Oana Popescu-Zamfir, directeur van denktank GlobalFocus Center in Boekarest, als ‘een dubbele proteststem’. ‘Roemenië staat op een kruispunt, de politieke mainstream is onhoudbaar geworden.’
Dan is wiskundige, maar verruilde de academische wereld in de jaren negentig voor de politiek. Nogal een contrast met Simion, die voordat hij de politiek in ging, school maakte als extreemrechtse voetbalhooligan.
Profiel George Simion: van hooligan tot president?
Op de bruiloft van George Simion waren ‘alle Roemenen’ welkom. Er kwamen er rond de vierduizend. Ze zagen een kopie van de openluchtbruiloft van Corneliu Zalea Codreanu, leider van de militante fascistische legionairsbeweging De IJzeren Garde. Wat zegt dat over de man die mogelijk de nieuwe president van Roemenië wordt? Lees hier ons hele profiel.
Aanvankelijk werden de presidentsverkiezingen in november gehouden. De ultranationalistische Calin Georgescu won toen de eerste ronde, onder meer dankzij een gemanipuleerde campagne op sociale media als TikTok en Russische inmenging – zo vermoedden de veiligheidsdiensten althans.
Het Grondwettelijk Hof nam vervolgens de uitzonderlijke stap om die verkiezingen te annuleren. Eerder dit jaar werd Georgescu aangeklaagd wegens mogelijke kiesfraude en het opzetten van een extremistische organisatie. Vervolgens werd hij uitgesloten van deelname aan de presidentsverkiezingen.
De populistische revolte die Georgescu ontketende, is nog in volle gang, blijkt uit het grote aantal stemmen op Simion. Hij profiteert van de woede die ontstond over het annuleren van de verkiezingen, een besluit dat in de ogen van Georgescu’s kiezers neerkwam op een ‘staatsgreep’ van het politieke establishment.
Ook buit Simion met succes de onvrede uit over de structurele problemen die in Roemenië spelen, zoals armoede, corruptie en de sociaal ontwrichtende leegloop van het platteland naar andere EU-landen. Hij noemde de uitslag ‘een overwinning voor de Roemeense waardigheid’ en belooft de nog altijd populaire Georgescu premier te zullen maken.
Brussel houdt ondertussen zijn hart vast. De president heeft in Roemenië invloed op het buitenland- en defensiebeleid. Het land is een betrouwbare partner binnen de EU en de Navo, grenst aan Oekraïne en ligt op een uiterst strategische locatie aan de Zwarte Zee. Vlak bij havenstad Constanta is de bouw van de grootste Navo-basis in Europa voorzien.
Simion is sceptisch over de EU, wil militaire hulp aan Oekraïne staken en bepleit een ‘soevereinistische’ koers: dat wil zeggen nationalistisch en naar binnen gericht. Hij noemt zichzelf niet pro-Russisch of pro-Oekraïens, maar ‘pro-Roemeens’.
De steun voor lidmaatschap van de EU en Navo is in Roemenië nog altijd overweldigend, respectievelijk 83 en 88 procent. Kiezers van Simion klampen zich tegelijkertijd vast aan zijn boodschap om Roemenië weer ‘groots’ te maken. Geholpen door zijn bereik op sociale media (1,3 miljoen volgers op TikTok, dat in Roemenië met 9 miljoen gebruikers onder meerdere generaties populair is) valt dat in vruchtbare aarde.
Simion spiegelt zich aan Donald Trump, voor wie hij een aan idolatrie grenzende bewondering koestert. In Oekraïne en Moldavië is hij persona non grata, omdat zijn partij als doelstelling heeft in deze landen gebiedsdelen terug te krijgen die in de vorige eeuw onder Roemeens bestuur stonden.
De verkiezingen, waarbij iets meer dan de helft van de Roemenen zijn stem uitbracht, verliepen niet vlekkeloos. Zo werd op verkiezingsdag door een Russische hackersgroep een grote cyberaanval uitgevoerd op onder meer de websites van de liberale kandidaten Dan en Antonescu, schrijven Roemeense media.
Eind vorige week waarschuwden de Roemeense autoriteiten voor een grootschalige desinformatiecampagne met weblinks naar gekloonde websites van Russische herkomst.
Uitdager Nicusor Dan schetste maandag de volgende stemronde als een strijd om ‘twee visies voor Roemenië: de een pro-westers, de ander anti-westers’. Dit gaat ook over de binnenlandse politiek. Simion, wiens partij als vier pilaren ‘familie, natie, geloof en vrijheid’ heeft, spuit al jaren haatdragende taal richting lhbti’ers en minderheden.
In de komende twee weken moet Dan de kiezers van andere liberale en gematigde kandidaten achter zich zien te krijgen. Voor de hoofdstedelijke kandidaat is dat een flinke klus in het grotendeels landelijke Roemenië, waar de uitslagenkaart zondagavond op veel plekken in het oranje van Simion kleurde. Afgetreden premier Ciolacu zei geen steun voor één van de kandidaten uit te spreken. Nu volgen twee verhitte campagneweken in de politieke snelkookpan van Roemenië.
Dit bericht is om 18.58 uur geactualiseerd met het aftreden van premier Ciolacu.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant