DEN HAAG - Wie verraadde de Haagse Mies Walbeehm die honderden mensen hielp onderduiken in de Tweede Wereldoorlog? Die vraag bleef tachtig jaar onbeantwoord, maar na onderzoek komt er nu toch duidelijkheid. In het 'Haagse Achterhuis' wist Mies ervoor te zorgen dat veel Joden uit handen van de Duitsers bleven.
Mies ving in een klein appartement aan de Reinkenstraat 19 tientallen onderduikers tegelijk op. Totdat haar adres werd verraden en de Sicherheitsdienst een inval deed in het kleine flatje in een drukke winkelstraat.
Was ze moedig of overmoedig? 'Ze kon gewoon geen 'nee' zeggen', vertelt podcastmaker Marloes Vernooijs. Mies had dan ook een sterk gevoel voor rechtvaardigheid.
'Hoe meer we over haar te weten kwamen, hoe meer respect we voor haar kregen', zegt Richard Grootbod, die samen met Marloes de podcastserie opnam.
Over het verhaal van Mies Walbeehm maakten Marloes Vernooijs en Richard Grootbod voor Omroep West de podcastserie 'Het Haagse Achterhuis'. De serie bestaat uit vijf afleveringen en is gratis te beluisteren via de website van Omroep West en de bekende podcastplatformen.
Mies werd geboren op Java, waar haar vader als 'assistent-resident' een hoge bestuurlijke functie had. In de vroege jeugd van Mies werd haar vader echter ziek, hij kon niet langer in het warme klimaat zijn werk doen. Op haar zesde kwam het gezin naar Nederland.
Mies volgde hier een medische opleiding, werkte bij een aantal ziekenhuizen en opende uiteindelijk in Den Haag aan de Reinkenstraat een praktijk als fysiotherapeute. Ze was 37 jaar toen de oorlog uitbrak.
Sano Groen, de huishoudster met wie ze samen het onderduikadres runde, zei ooit in een interview: 'Al voor de oorlog uitbrak, had Mies mensen in huis voor wie ze af en toe zorgde. Mensen konden gewoon bij Mies terecht.'
Toen de oorlog uitbrak en de bezetter de ene na de andere anti-Joodse maatregel invoerde, kwam een aantal Joodse patiënten van Mies in de problemen.
'Op een dag nam Mies me apart en zei dat er voortaan iemand bij haar in huis zou wonen, een Joodse man die patiënt bij haar was en zich niet durfde te melden voor transport naar een werkkamp', zei Sano.
'Vanaf dat moment werden het er snel meer.' Geld was daarbij voor Mies niet belangrijk. Tegenover Sano klaagden sommige onderduikers dat Mies arme Joden opnam die vrijwel niets hoefden af te dragen, terwijl mensen die wat meer te besteden hadden wel moesten bijdragen in de kosten voor levensonderhoud.
Uit gesprekken die ze na de oorlog voerde over een uitkering, werd ook duidelijk dat ze haar complete spaargeld had uitgegeven om de onderduikers van eten te voorzien. Haar praktijk als fysiotherapeute zette ze in die tijd zo goed als helemaal stop: vreemde pottenkijkers kon ze niet gebruiken in haar onderduikadres.
Onderzoek in het kader van de podcast 'Het Haagse Achterhuis', waarvan 5 mei de laatste aflevering online staat, leverde veel nieuwe feiten op over het leven van Mies.
'Ze was erg bescheiden over haar rol, maar ze heeft waarschijnlijk meer dan honderd mensen geholpen', zegt Grootbod, die samen met Vernooijs de archieven indook. Samen zochten ze uit wie het onderduikadres heeft verraden.
'Mies zelf verdacht haar broer van het verraad', zegt Marloes. 'Maar we vonden steeds meer aanwijzingen die ons in een heel andere richting stuurden.' Uiteindelijk wees een combinatie van verklaringen op papier en onderzoek van het NIOD de verrader echt aan.
'Wie dat is, onthullen we in de laatste aflevering van de podcast', zegt Grootbod.
De podcastmakers zien de serie ook als een eerbetoon aan Mies. 'Ze kreeg nooit een onderscheiding en er is geen straat naar haar vernoemd. Maar hoe meer we in haar leven doken, hoe duidelijker het werd dat ze een heldin is geweest. Mies is een voorbeeld, iemand die haar leven op het spel zette om anderen te redden die ze soms niet eens kende.'
De podcastmakers kwamen zelf ook voor morele vragen te staan. 'We gingen toch denken: wat zou ik gedaan hebben', zegt Marloes. 'Zou ik ook zoveel mensen opnemen in mijn eigen huis? Zou ik elke dag mijn leven wagen?'
Luister hier de podcast 'Het Haagse Achterhuis'
Source: Omroep West Den Haag