is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
De vlinderstand is drastisch afgenomen, lezen we elk jaar weer. Niets om schamper over te doen, maar het roept toch vragen op.
Hoera: ‘Het is een prima voorjaar voor vlinders’, jubelde de website van de Vlinderstichting nog maar een paar weken geleden. Welkom terug, dagpauwoog, bont zandoogje en klein koolwitje – alleen de namen al doen je zoemen van lentelust.
Zes hele dagen mocht de feestvreugde duren, toen bedierf diezelfde Vlinderstichting de pret met een traditionele depressie: ‘Vlinderstand verder gedaald. Tussen 1992 en 2024 zijn vlinderpopulaties gemiddeld met 56 procent afgenomen. De vlinderstand daalde voor het tiende jaar op rij.’ Dat was gebleken uit de jaarlijkse gegevens van het CBS en de stichting.
Hallelujah.
Waar kenden we dit nieuws ook alweer van? O ja, van vorig jaar. En de jaren dáárvoor. ‘Tussen 1992 en 2023 zijn de populaties van dagvlinders gemiddeld met 53 procent afgenomen’, berichtte onder meer de Volkskrant na een persbericht. 2023 was ‘het slechtste vlinderjaar in decennia’, aldus de NOS.
Zo fladderen ieder voorjaar de cijfers je als vlinders om de oren. In 2019 gooiden het CBS en de Vlinderstichting er weer een nieuwe cijfermix in: ‘Ruim 80 procent minder vlinders dan eind 19de eeuw’. Het jaar dáárvoor noteerde de site Animals Today een achteruitgang van 40 procent, maar: ‘Kijkend naar de beschikbare gegevens tot 1950, zou de achteruitgang ook wel meer kunnen zijn, zelfs wel 75 procent.’
Niets nieuws onder de zon. In de archieflade vonden we een NRC Handelsblad uit 1981: ‘In de afgelopen jaren zijn vrijwel zeker acht soorten uitgestorven, twaalf soorten zijn zeldzaam geworden en de overblijvende vijftig soorten zijn in kwaliteit en kwantiteit achteruitgegaan.’
Die achteruitgang is niets om schamper over te doen. Weerextremen door klimaatverandering, verlies en de versnippering van geschikte leefgebieden, stikstof en bestrijdingsmiddelen heffen hun onverbiddelijke tol. Maar de jaarlijkse berichtgeving roept toch vragen op. Hoe lang is nieuws nieuws, bijvoorbeeld. En hoe goed weten we eigenlijk hoe die achteruitgang eruitziet?
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
De percentages suggereren een exactheid tot achter de komma, maar de werkelijkheid is weer eens veel complexer. Allereerst gaat het altijd om gemiddelden. Per soort verschillen de cijfers aanzienlijk, niet alleen bij vlinders. Er zijn er die sterk achteruitgaan of verdwijnen, maar er zijn ook warmteminnende profiteurs en nieuwkomers. Het donker pimpernelblauwtje is in 2024 niet meer gezien, het hooibeestje daarentegen heeft een opwaartse sprint ingezet.
De percentages worden steeds vergeleken met 1992. Toen ‘pas’ werden de tellingen (door vrijwilligers) van het landelijk meetnet gestandaardiseerd. Hoe de vlinderstand er honderd jaar eerder uitzag, weten we niet – hooguit uit natuurhistorische beschrijvingen. Wel dat de percentages er anders hadden uitgezien met een ander beginjaar.
Je ziet het in de hele ‘natuurjournalistiek’: er worden belangwekkende rapporten gepubliceerd als jaarlijkse variaties op hetzelfde thema, zodat ‘nieuws’ is verzekerd. Deels om het belang van bescherming en de bijbehorende organisaties te bevestigen. Media nemen het gretig over, vanwege de bezorgde toon waar ze dol op zijn. Voor de broodnodige positieve noot is er af en toe een bericht als ‘Prima voorjaar voor vlinders’ – waarheden die elkaar niet eens uitsluiten.
Zo zijn er nu drie werkelijkheden: die van de media en hun korte koppen; die van de wetenschap, die een procentuele exactheid suggereert die ook weer niet 100 procent recht doet aan die derde werkelijkheid, namelijk de échte. Die is dat het geheel rap achteruitgaat, maar onder veranderende omstandigheden gaat het met de ene soort slechter en de andere beter. Zorgelijke cijfers genoeg, maar het helpt weinig om de arme nieuwsconsument ermee het bos in te sturen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns