is columnist voor de Volkskrant.
De gebeurtenis, diep in Limburg, was bepalend voor de Duitse bezetting in Nederland, maar zoals dat gaat in de regio: het is uit de landelijke canon van de oorlogsgeschiedenis gevallen. Voordat hij verder vertelt, heeft Sef daarom een vraag. ‘Het Venlo-incident, ken je dat?’
Eerlijk? Ik (van 1985, qua moderne geschiedenis heus niet onder een steen geleefd) had er nog nooit van gehoord. Het blijkt een verhaal als uit een spionagethriller. In november 1939 hadden twee Britse inlichtingenofficieren in Venlo, in een café vlak bij de Duitse grens, een afspraak met Duitse militairen die naar verluidt een coup wilden plegen tegen Hitler.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In toen nog onbezet Nederland bleek het een valstrik van de Duitse Sicherheitsdienst. De Britten reden in een hinderlaag, werden gevangen genomen en de grens over gereden. Duitsland betwistte daarna de Nederlandse neutraliteit, want wat deden Britse spionnen in Venlo? Bij dat café in Venlo is ‘Europese geschiedenis geschreven’, zegt Sef. ‘Bezien vanuit nazi-Duitsland was Nederland in mei 1940 niet meer neutraal.’
Sef Derkx is stadsdichter en huishistoricus van Venlo. ‘Onze stadscroniqueur’ zeggen ze hier. Nederlandse oorlogsgeschiedenis, denk aan het standaardwerk van Loe de Jong, is in zijn ogen ‘vooral randstedelijk, of over Arnhem’.
Na tachtig jaar, nu de oudste getuigen nog net hun verhaal kunnen doen, krijgen regionale oorlogsverhalen aandacht. Rond Bevrijdingsdag zijn van Opmeer tot Emmen en Sneek theatervoorstellingen over de plaatselijke oorlogsgeschiedenis. Sef schreef de teksten voor Eindelijk vrij, een voorstelling die Venlo uitlicht als ‘frontstad’. Hij interviewde 25 getuigen. De oudste is 103 en was tiener in de jaren dertig, niemand dacht toen dat het mis zou gaan.
De locatie is spectaculair: de voormalige Duitse Fliegerhorst op De Groote Heide bij Venlo. In de Tweede Wereldoorlog was dit thuisbasis van Duitse ‘nachtjagers’ die Groot-Brittannië bombardeerden. Sef, na de oorlog geboren, speelde hier als jongetje tussen de achtergebleven kogels. De bijna 1.100 bezoekers per avond zitten tegenover een originele Duitse hangar.
De voorstelling vertelt de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, zoals het Venlo-incident – allesbepalend, maar bij een enkeling toch onbekend. En vooral ook de maanden richting het einde van de oorlog. Venlo, strategisch gelegen aan de Maas, vlak bij dat enorme militaire vliegveld, werd een ‘puinstad’.
Dat zat zo: de geallieerden wilden de Maasbruggen onklaar maken en de vliegbasis platgooien. Maar hun bommen misten doel en belandden op de binnenstad van Venlo. In totaal kwamen meer dan 250 burgers om. Het fraaie oude centrum veranderde in puin, Venlo nu is een wederopbouwstad.
Na de oorlog werd erover gezwegen wie de fatale bommen had gegooid. In Venlo vonden ze dat ze de geallieerden uiteindelijk vooral dankbaar moesten zijn: die hadden hen immers bevrijd. ’t Leid is gauw verkleurd, ‘het leed is gauw verbleekt’, zong de lokale zanger Funs van Grinsven na de oorlog.
In drie generaties blijkt de toedracht van het drama bijna uitgewist. Sjuul van 21, een van de talloze vrijwilligers die meespelen in de voorstelling, groeide hier op. Zijn opa maakte de oorlog mee. Geallieerde bommen op Venlo? Hij had geen idee. ‘Mijn vader zegt: daar praatte je thuis niet met elkaar over.’
Ook zanger Lars van 17 hoort veel verhalen nu voor het eerst. ‘Mijn vrienden zeggen: holy shit, wat heftig man.’ Nou ja, sommige dingen wist hij wel. Het Venlo-incident, daarvan had hij ‘natuurlijk’ gehoord, hoe zou dat ook anders kunnen. ‘Dat kent iedereen’.
Sef haalt een handgeschreven brief uit de zak van zijn jasje, van een bezoekster van in de 90. Haar vader kwam om bij een bombardement, ze vindt de voorstelling ‘geweldig’, omdat het nu eindelijk eens verteld wordt.
Het was nevenschade in Venlo, net als de Nederlandse aanval waarbij burgers omkwamen in Hawija in Irak, bommen op burgerdoelen in Gaza, een raket die een flat treft in Kyiv. In het publiek zit een 18-jarig meisje, ze kreeg onlangs een brief van Defensie, indien nodig moet ze in dienst.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant