Niets wijst erop dat Rusland uit is op een snelle vrede met Oekraïne. Een driedaagse wapenstilstand die het Kremlin aankondigde moet een opening bieden, maar de eisen van Moskou blijven hetzelfde. ‘In wezen heeft Poetin helemaal geen vrede nodig.’
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Het driedaagse staakt-het-vuren dat de Russische president Vladimir Poetin onlangs aankondigde, betekent ‘het begin van rechtstreekse onderhandelingen’ tussen Rusland en Oekraïne, aldus zijn minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov. Maar hoe die onderhandelingen gestalte moeten krijgen, blijft vooralsnog volkomen onduidelijk. Er is geen enkele indicatie van reële directe contacten tussen Moskou en Kyiv op de afzienbare termijn.
Net als het eerdere paasbestand van dertig uur (dat volgens de Oekraïners ‘meer dan duizend keer werd geschonden’) is dit nieuwe staakt-het-vuren bedoeld als signaal aan Washington dat Rusland streeft naar vrede. In de Verenigde Staten groeit immers de wrevel over het uitblijven van concrete stappen in de richting van daadwerkelijke onderhandelingen.
Waar Trump tijdens de campagne zei de oorlog ‘binnen 24 uur’ te beëindigen, zegt zijn vicepresident JD Vance nu dat dit ‘niet binnenkort’ zal gebeuren. De Amerikaanse regering wil de komende 100 dagen gebruiken om de partijen nader tot elkaar te brengen.
Het aangekondigde bestand omvat drie volle dagen rond 9 mei, de dag waarop Rusland de overwinning op nazi-Duitsland viert. Dit jaar wordt de traditionele militaire parade op het Rode Plein bijgewoond door een keur aan buitenlandse gasten, onder wie de Chinese leider Xi Jinping.
Het bestand heeft daarom ook een voor de hand liggende praktische reden: ervoor zorgen dat al die gasten ongehinderd Moskou kunnen bezoeken, mits Oekraïne zich aansluit bij dat staakt-het-vuren.
Het Kremlin blijft lippendienst bewijzen aan de noodzaak van onderhandelingen en zegt bereid te zijn tot directe gesprekken met Kyiv, maar hamert er tegelijkertijd op dat die ‘complex’ zijn en er nog veel haken en ogen aan zitten. ‘De Oekraïense crisis is te ingewikkeld om een onmiddellijk akkoord te kunnen bereiken,’ aldus Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov.
Daarbij wordt steevast Oekraïne ervan beschuldigd dwars te liggen. Volgens Lavrov moet eerst het verbod van Oekraïense president Volodymyr Zelensky op gesprekken met Rusland uit 2022 worden opgeheven. ‘Anders kunnen de gesprekken niet worden hervat,’ aldus Lavrov in een interview deze week met de Braziliaanse krant O Globo.
Intussen bevestigen de uitlatingen van diverse afzonderlijke Russische functionarissen dat Rusland volstrekt geen haast heeft met onderhandelingen zolang de gestelde doelen niet zijn bereikt. Poetin zelf benadrukt herhaaldelijk dat de Russische troepen aan de winnende hand zijn. Hij zinspeelde vorige week nog op ‘verdere succesvolle acties’ aan het front en ‘de nederlaag van het neonazistische regime’ tijdens zijn onderhoud met stafchef Valeri Gerasimov over de situatie in de Russische provincie Koersk.
Volgens buitenlandminister Lavrov is neutraliteit van Oekraïne ‘een van de pijlers’ van een definitief akkoord. Rusland eist ook de internationale erkenning van de Russische annexatie van Oekraïens grondgebied, demilitarisering en ‘denazificatie’ van het land, alsook opheffing van sancties en intrekking van arrestatiebevelen, zegt Lavrov in hetzelfde interview. Met dat laatste doelt hij op het arrestatiebevel dat het Internationaal Strafhof heeft uitgevaardigd tegen Poetin.
De geformuleerde eisen zijn grotendeels dezelfde als die Poetin formuleerde bij de Russische inval in februari 2022, en komen neer op een feitelijke capitulatie van Oekraïne.
Dat het Kremlin geen haast maakt met onderhandelingen, is niet meer dan logisch, vindt de Russische journalist Sergej Parchomenko, die als ‘buitenlandse agent’ al enkele jaren buiten Rusland verblijft. Poetin wacht rustig af en heeft de tijd aan zijn kant, aldus Parchomenko tegen de vanuit Amsterdam opererende Russische televisiezender Dozjd.
‘De Amerikanen hebben hem al aangeboden af te zien van sancties die aan Rusland zijn opgelegd, te beginnen vanaf 2014. Hij had daar kennelijk niet eens op gerekend. Ze hebben al de formele erkenning door de Verenigde Staten van de Krim voorgesteld.’
Daar hoeft het bij niet te blijven. Herstel van rechtstreekse vluchten tussen Rusland en de Verenigde Staten wordt al besproken, net als de teruggave van geconfisqueerd onroerend goed over en weer. ‘In wezen heeft Poetin helemaal geen vrede nodig’, aldus Parchomenko. ‘Een staakt-het-vuren, een pauze, kan hem uitkomen om iets bij te stellen of te herstellen, bijvoorbeeld om munitie weer aan te vullen. Daar zegt hij geen nee tegen. Maar het is duidelijk dat hij geen belang heeft bij een echte vrede met Oekraïne.’
‘De contouren van onze overwinning zijn al goed te zien’, zegt Poetins adviseur en voormalig hoofd van Ruslands nationale veiligheidsraad Nikolaj Patroesjev deze week tegen het Russische staatspersbureau Tass. Hij spreekt de overtuiging uit dat de Oekraïners zich tegen het ‘neonazisme’ zullen keren. ‘Ze willen zich niet willoos onderwerpen aan de illegale macht in Kyiv.’
Odesa noemt hij ‘een voorpost van Rusland aan de Zwarte Zee’, waarvan ‘de meerderheid van de bevolking niets gemeen heeft met het regime in Kyiv’.
Ook oud-president Dmitri Medvedev laat zich niet onbetuigd. Eerder deze week hield hij een toespraak voor een zaal zorgvuldig geselecteerde jongeren, op een herdenkingscomplex in Moskou dat is gewijd aan de Tweede Wereldoorlog. Gestoken in Mao-outfit verzekerde hij dat de dagen van Oekraïne geteld zijn. ‘Het is onduidelijk hoelang de restanten van Oekraïne zullen functioneren en voor wie ze van belang zijn in de pragmatische westerse wereld, zonder energiebronnen en industrie.’
Het ‘conflict’ in Oekraïne moet volgens hem eindigen in een Russische overwinning. Van Oekraïne mag voor Rusland ‘geen dreiging’ uitgaan. Medvedev riep op tot ‘denazificatie’, en niet alleen van Oekraïne, maar van heel Europa, waarmee Rusland volgens hem geen normale betrekkingen meer kan hebben. ‘Rusland heeft niets meer om over te praten met de EU, met niemand.’
Medvedev hield zijn speech tegen de achtergrond van een projectie met, kennelijk, citaten uit zijn eigen Telegramkanaal, die gretig door de aanwezigen werden gefotografeerd. Het was een collectie van beledigende aanduidingen van Europa en Europese leiders, vaak met een zoölogische connotatie, zoals ‘kakkerlakken’, ‘insecten’ en ‘blaffende honden’.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant