Zaterdag gaan zo’n 18 miljoen Australiërs naar de stembus. Het belooft een spannende race te worden tussen de zittende premier Anthony Albanese en zijn rivaal Peter Dutton, die vaak wordt vergeleken met Donald Trump.
Wat staat er op het spel?
Australië houdt elke drie jaar parlementsverkiezingen, die traditiegetrouw vaak gaan tussen de twee grootste partijen in het land. Om zich van een tweede termijn te verzekeren, moet premier Anthony Albanese, de partijleider van de linkse Australische Labor Party, de Liberaal-Nationalistische Coalitie verslaan.
Bij de vorige verkiezingen leed de Coalitie haar grootste verlies in zeventig jaar, maar de conservatieve partij maakte afgelopen jaren een onverwachte comeback onder leiding van de zeer uitgesproken c. Intussen had Albanese grote moeite om zijn populariteit vast te houden.
Tot enkele maanden geleden leek het zeker dat Labor zou worden afgestraft voor de kwakkelende economie. Australiërs maken zich grote zorgen om de stijgende kosten van levensonderhoud en de voortdurende wooncrisis. Maar het grillige beleid van de Amerikaanse president Donald Trump heeft in Australië – net als op veel andere plekken in de wereld – de politiek op zijn kop gezet. De ‘saaie’ Albanese lijkt voor veel stemgerechtigden opeens een stuk aantrekkelijker dan zijn controversiële rivaal.
Waarom heeft premier Albanese veel populariteit verloren?
Met bijna dertig jaar ervaring is Albanese een van de langstzittende parlementsleden van Australië. Hij is een voorvechter van linkse onderwerpen zoals arbeidsrecht en betaalbare gezondheidszorg, maar doet geen harde uitspraken en vermijdt confrontaties. Toen hij in 2022 aantrad, kon hij rekenen op brede steun onder de bevolking. Zijn degelijke, betrouwbare imago was precies waar Australië behoefte aan had.
De afgelopen jaren oogstte Albanese veel kritiek vanwege zijn omgang met moeilijke dossiers als immigratie en antisemitisme. Zijn belofte om de achtergestelde positie van inheemse volken te verbeteren door grondwettelijke erkenning en een adviesraad, liep uit op een regelrecht debacle. Het referendum van ‘nationale verbroedering’ werd een strijd tussen ‘racisten’ en ‘woke’, en spleet de bevolking tot op het bot.
Een succesvolle nee-campagne onder leiding van Dutton wist een meerderheid van de bevolking te overtuigen dat de inheemse volken al veel aandacht krijgen. Die aandacht zou ten koste gaat van de ‘gewone’ Australiër. Ook een kleine meerderheid van de ongeveer 800 duizend aboriginals en Straat Torres-eilanders stemde tegen, maar juist omdat ze het voorstel te weinig daadkrachtig vonden.
Het imago van de 61-jarige Albanese liep ook een flinke deuk op toen bekend werd dat hij te midden van de huizencrisis een strandhuis van 2,6 miljoen euro had gekocht. Mensen vragen zich sindsdien af Albanese de economische problemen van de Australiërs wel begrijpt.
Wie is de ‘Australische Trump’?
Ook Dutton is met zijn ervaring als minister van Defensie en Binnenlandse Zaken een doorgewinterd politicus. Hij staat bekend als een kille politicus onder wiens leiding de Coalitie een ruk naar rechts nam. Als voormalig politieman zegt Dutton dat hij het beste en het slechtste van de maatschappij heeft gezien, maar Albanese beschuldigt hem ervan angst te zaaien en kwetsbare groepen te laten vallen.
De 54-jarige Dutton nam afgelopen tijd polariserende uitspraken terug in een poging een zachtere kant te laten zien, maar haalde vorige week op Trumpachtige wijze uit naar ‘haatmedia’ als The Guardian Australia. Ook inhoudelijk zijn er overeenkomsten met Trump, zoals Duttons harde anti-immigratiestandpunten en zijn wens om flink te snijden in de overheidsuitgaven en het overheidsapparaat efficiënter te maken.
Anders dan Trump gelooft Dutton wel in klimaatverandering. Desondanks wil hij investeringen die zijn rivaal deed in groene energie ongedaan maken en vol inzetten op kernenergie.
Welke rol spelen de geopolitieke verhoudingen?
De belangrijkste factoren in de Australische buitenlandpolitiek zijn steevast China en de Verenigde Staten, met China als risicofactor en de VS als belangrijkste bondgenoot. Nu zijn de VS ineens een ‘onbetrouwbare pestkop’ en heeft Australië het gevoel er alleen voor te staan.
Zowel Albanese als Dutton zegt het beste met Trump te kunnen omgaan. Het spreekt in het voordeel van Albanese dat Trump hem eerder ‘een fijne man’ heeft genoemd, terwijl Dutton voor veel kiezers zelf te veel op Trump lijkt. Ook willen beiden flink investeren in defensie, al heeft de Coalitie geen begroting en volgens critici geen coherent plan.
China’s regionale ambities zijn een bedreiging voor Australië, maar het is ook een belangrijke handelspartner. Onder de regering van Albanese zijn de diplomatieke relaties met China sterk verbeterd en heeft China importheffingen op Australische producten opgeheven, tot afgrijzen van de Coalitie. Dutton zal vermoedelijk een agressiever Chinabeleid hanteren.
Wanneer wordt de nieuwe regering bekend?
Australië heeft ongeveer 18 miljoen stemgerechtigden (van de 26 miljoen inwoners) en kent doorgaans een hoge verkiezingsopkomst. Het is een van de weinige landen waar iedereen van boven de 18 verplicht is om te stemmen, op straffe van een kleine boete. De stemmen zullen zaterdag direct worden geteld, maar het kan de hele nacht duren voordat er een duidelijke winnaar uit de bus komt.
Volgens de peilingen – die altijd met een korreltje zout moeten worden genomen – lijkt Labor op een kleine overwinning af te stevenen. De kans is groot dat geen van beide partijen een absolute meerderheid haalt. In dat geval zou Australië een zeldzame minderheidsregering krijgen.
Labor zou logischerwijs kunnen samenwerken met de Groenen, de derde partij van het land. Partijleider Bandt wil fossiele brandstoffen verbieden, de huizenmarkt volledig hervormen en een federaal verdrag sluiten met inheemse Australische volken. Alternatief is een groep onafhankelijke politici bekend als de ‘Teals’, die zich vooral profileren op gebied van klimaat.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant