Met de publicatie van een 1.100 pagina’s tellend rapport heeft de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst (Bundesamt für Verfassungsschutz, BfV) vrijdag de partij Alternative für Deutschland (AfD) officieel ingeschaald als extreemrechts. Die kwalificatie beëindigt de voorlopige status van ‘vermoedelijk extreemrechts’ die sinds 2021 gold en geeft de veiligheidsdienst verdergaande mogelijkheden om de partij te volgen, waaronder het inzetten van informanten, het afluisteren van telefoon- en berichtenverkeer en het observeren van interne bijeenkomsten, mits een Bondsdag-commissie toestemming verleent.
Volgens het BfV vormt het ‘in de partij dominerende etnisch-afstammingsmatige volksbegrip’ een directe aantasting van de vrije democratische basisorde. In het rapport staat: “De AfD beschouwt Duitse staatsburgers met een migratieachtergrond uit voornamelijk islamitische landen niet als volwaardige leden van het Duitse volk.” Daarbij dient dit volksbegrip als ideologische grondslag ‘voor voortdurende agitatie tegen vluchtelingen en migranten, die irrationele angst en vijandigheid aanwakkert.’ Vice-presidenten Sinan Selen en Silke Willems verklaarden dat deze houding ‘hele bevolkingsgroepen in hun menselijke waardigheid aantast’, wat de doorslag gaf voor de nieuwe kwalificatie.
Minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser sprak van ‘een duidelijk en ondubbelzinnig oordeel’ en benadrukte dat er ‘geen politieke invloed’ is uitgeoefend op de besluitvorming. Zij wees erop dat de eerdere ‘verdachts-status’ al door meerdere rechtbanken was bevestigd. Bondskanselier Olaf Scholz reageerde behoedzaam. Tijdens een bijeenkomst in Hannover zei hij: “Ik ben tegen een overhaaste stap; we moeten de classificatie zorgvuldig beoordelen voordat we over een partijverbod spreken.”
Een verbod ligt met de nieuwe status niet automatisch op tafel, maar het debat erover laait wel onmiddellijk op. De Bondsdag, de Bondsraad of de Bondsregering kunnen nu een verzoek tot ontbinding bij het grondwettelijk hof van Duitsland indienen. Juristen wijzen erop dat eerdere pogingen om de neonazistische NPD te verbieden strandden omdat de lat bij het Hof extreem hoog ligt: het Hof wil alleen ingrijpen als een partij ‘actief en planmatig’ de democratische orde wil vervangen én daarvoor voldoende slagkracht bezit. Toch verlaagt het nieuwe BfV-oordeel de politieke drempel om zo’n procedure te starten, juist omdat de dienst nu spreekt van ‘bewezen’ in plaats van ‘vermoedelijke’ extremistische activiteiten.
Ondertussen heeft de classificatie onmiddellijke personele consequenties: ambtenaren, onder wie leraren, militairen en politieagenten, dreigen namelijk hun baan te verliezen als zij lid blijven van een als extremistisch aangemerkte organisatie wat AfD nu dus officieel is. Ook opent de status de weg naar zwaardere financiële controles: Duitse banken moeten het melden als zij grote transacties voor de partij verwerken en sommige donateurs kunnen onderzoek naar witwassen verwachten.
De partijtop van AfD zwijgt vooralsnog, maar vice-voorzitter Stephan Brandner noemde het besluit in de Duitse pers al ‘inhoudelijk totale onzin’ en ‘een politieke maatregel van het kartel van gevestigde partijen’. Hij kondigde aan dat het bestuur maandag over juridische stappen zal praten. De AfD heeft in het verleden gezegd dat elke vorm van staatsingrijpen bijdraagt aan haar ‘slachtoffernarratief’ en haar achterban motiveert.
Bij de Bondsdagverkiezingen van 25 februari werd de AfD met bijna 20 procent van de stemmen de tweede partij van Duitsland. In delen van het voormalige Oost-Duitsland werd de partij zelfs de grootste. Sindsdien claimt AfD het recht op het voorzitterschap van diverse parlementaire onderzoekscommissies. Andere partijen zoeken, mede in het licht van de BfV-kwalificatie, naar juridische manieren om dat te blokkeren, omdat samenwerking met een extreemrechtse partij moeilijk te rijmen valt met de zogeheten ‘Brandmauer’, de cordon-sanitaire-afspraken tegen uiterst rechts.
Delen van AfD kwamen al eerder onder verscherpt toezicht te staan. De jongerenorganisatie Junge Alternative werd in 2023 al als ‘bewezen rechtsextremistisch’ aangemerkt en drie oostelijke deelstaatafdelingen kregen dezelfde status in de jaren daarvoor. Rechtbanken in Keulen en Münster bevestigden dat oordeel in 2022 en 2024. Daarmee bleef nog één mogelijke stap over: de kwalificatie van de hele partij, die nu is gezet.
Source: Fok frontpage