Het soort vriendinnen met wie je geen vijanden meer nodig hebt, dat zijn de rijke en ruziënde vrouwen uit The Real Housewives. Wat maakt deze realityserie, die inmiddels varianten kent in meer dan twintig landen, toch zo verslavend?
Het is haar aartsvijand, moge dat duidelijk zijn. ‘Real Housewife’ Brigitte (Schepers, bordeelhouder, 59 jaar) is wat je zegt uit haar doen door een onverwachte ontmoeting met Real Housewife Marjan (Strijbosch, modeontwerper, leeftijd een niet heel geloofwaardige ‘forever 39’). Op een terras zien we Brigitte haar beklag doen aan haar vriendinnen: Marjan is het slechtste mens dat in Eindhoven rondloopt. En dan heeft ze Brigitte en de andere castleden van The Real Housewives van het Zuiden tot overmaat van ramp ook nog eens uitgenodigd binnenkort bij haar thuis te komen pimpelen.
Wat zich hier voltrekt, is een typische roddelscène uit het universum van The Real Housewives, een van origine Amerikaanse realityserie, die inmiddels ook in Nederland voet aan de grond heeft gekregen. Marjan en Brigitte zijn castleden van de ‘van het Zuiden’-editie, die sinds april op Videoland te zien is en waarin acht welgestelde dames van onder de rivieren een inkijkje geven in hun leven. In 2021 kwam Videoland met een Amsterdamse versie, bij Omroep Max is sinds deze week een 65+-variant te zien: De grannies van Amsterdam, over vijf flamboyante weduwes uit de hoofdstad.
En dat is lang niet alles, want The Real Housewives is een waar realityfenomeen, met varianten over de hele wereld: in thuisland Verenigde Staten zijn er tot op heden twaalf varianten verschenen, van The Real Housewives of Orange County, in 2006 verschenen en met achttien seizoenen de langstlopende titel, tot versies uit Beverly Hills, Miami en Salt Lake City. Het concept is intussen uitgebreid naar meer dan twintig landen, waar vrouwen uit Antwerpen, Abu Dhabi en München hun villadeuren openen voor de kijker.
Het format van The Real Housewives lijkt op het eerste oog zó simpel dat het haast geen format heten mag: we kijken mee met de niet per se heel interessante levensgebeurtenissen van een stel niet per se heel interessante vrouwen – kinderpartijtjes, gedoe met vriendinnen, afspraken bij de manicure. Iedere aflevering draait om een ‘event’ waar de vrouwen elkaar treffen, denk aan een première of een benefietgala. Tussen de scènes door geven de dames commentaar op wat er gebeurt in zogeheten ‘confessionals’: een-op-eenmomenten met de camera.
Met hun klein huiselijk leed zijn deze vrouwen net zo real als wij kijkers, is het idee, maar toch zijn er twee onderscheidende factoren: geld en gezeik, allebei in enorme hoeveelheden.
Wie zijn die vrouwen die doorgaan voor ‘Real Housewive’? De toch al wat archaïsche term is misleidend, want geen van deze dames brengt haar tijd poetsend en zorgend door. De meesten van hen zijn ondernemers, en succesvolle ook: het vermogen van de eerdergenoemde Marjan Strijbosch wordt geschat tussen de 10 en 30 miljoen euro. De Nederlandse Yolanda Hadid, moeder van supermodellen Gigi en Bella Hadid, was tussen 2012 en 2016 verbonden aan de Beverly Hills-editie en verdiende zo’n 100 duizend dollar per seizoen.
Socialites uit de nouveau riche, zo zou je ze kunnen zien. Hun huid gebronsd, hun tanden gebleekt, hun lippen gefilld en voorhoofden gebotoxt en in alles nét dat beetje extra: niet alleen wat hun uiterlijk betreft, ook hun persoonlijkheden zijn flink aangezet. In de vriendinnengroepen, doorgaans van een stuk of acht vrouwen, vinden we paradijsvogels, zij die de redelijkheid zelve zijn en, het dominantst in het Real Housewives-universum, de ruziezoekers – in de Amsterdam-editie zijn het bijvoorbeeld Maria Tailor en Tamara Elbaz die voortdurend in de clinch liggen met de rest van de groep.
Want ruzies, dat is waar het Real Housewives-imperium op drijft, met catfights – vechtpartijen tussen vrouwen – die zo uit de hand lopen dat ze eindigen in een ‘zip je dikke lip’ (vrij vertaald: ‘houd je mond!’, zegt Cherry Ann tegen Sheila, seizoen één, Amsterdam), glazen wijn in het gezicht (gooit Tamra richting Jeana, seizoen zes, Orange County), nare berichten in groepsapps (‘Ben klaar met u. Dom kind’, stuurt Melissa naar Amy, seizoen één, Antwerpen) en vrouwen die geëmotioneerd wegstormen uit de opnamen (‘Ik stop hier echt mee!’, roept Angela tegen Kimmylien, seizoen drie, Amsterdam).
Met zulke vriendinnen heb je geen vijanden meer nodig. Machtsspelletjes, manipulatie, roddelen, het houdt niet op. Nou zeg, kun je denken, is dat nou leuk om naar te kijken? Feministe Gloria Steinem sprak in 2013 haar afkeer van het concept uit. Ze noemde het schadelijk dat de vrouwen zo haatdragend richting elkaar zijn en dat zij met hun geroddel en geruzie alleen maar de negatieve stereotypen over vrouwelijke vriendschappen bevestigen.
Toch blijf ik gefascineerd door de housewives, vrouwen die in alles zo losgezongen lijken van mijn werkelijkheid dat ze aanvoelen als de populaire meisjes op de middelbare school, door iedereen verafschuwd maar toch ook benijd – en, niet onbelangrijk, een onuitputtelijk gespreksonderwerp. ‘Hoe denk jij dat het zit tussen Brigitte en Marjan?’, het is iets wat je zo aan een vriendin zou kunnen appen.
Want meeleven en doorkijken, dat doe ik toch, ook al is de show over de top en bij vlagen zo hysterisch dat ik me afvraag: waarom wil ik dit zien? En: wát zie ik in godsnaam?
In 2006 verscheen er een nieuw type realityshow op de Amerikaanse televisiezender Bravo: The Real Housewives of Orange County. Programmamaker Scott Dunlop, zelf woonachtig in een gated community in Orange County, Zuid-Californië, hoopte in te haken op de populariteit van de dramaseries Desperate Housewives en The O.C., maar met een meer documentaireachtige insteek, zoals die midden jaren nul in opkomst was – realityshow The Hills komt uit hetzelfde jaar, Keeping up with the Kardashians volgde in 2007.
Voordat de opnamen voor zijn serie over de gated community zouden beginnen, vertelde Dunlop aan een lokale krant dat zijn format ‘het genre reality-tv een beetje uitdaagt. Als we puur een documentaire zouden maken zou het niet entertaining zijn.’ En dus kwam hij met het idee sommige buurtbewoners zichzelf te laten spelen – zoals in de Amerikaanse sitcom Curb Your Enthousiasm, of in de Nederlandse komedieserie Jeuk.
The Real Housewives is dus zowel een soap, als een documentaireserie, als reality-tv. Anders dan bij een soap volgen we hier echte mensen; anders dan in reality-tv is er sprake van verhaallijnen en cliffhangers, een narratief waardoor de huisvrouwen personages worden.
Door die diffuse vorm vraag je je constant af: hoe ‘real’ is The Real Housewives – wat is authentiek, wat is geënsceneerd? Iedere ook maar een beetje geoefende kijker zal begrijpen dat het geen toeval is dat juist twee aartsrivalen als Marjan en Brigitte elkaar ‘toevallig’ treffen. In zijn boek The Housewives spreekt journalist en zelfbenoemd reality-tv-antropoloog Brian Moylan met de producers van verschillende Real Housewives-reeksen. Waar een speelfilm valt of staat bij de regisseur, ligt dat bij reality-tv bij casting en productie, meent hij: zij bewerken de werkelijkheid.
Neem bijvoorbeeld dat glas wijn dat Jeana Keough in haar gezicht gegooid kreeg: in een verklaring op de website van Bravo liet Keough weten dat de producenten haar een andere aankomsttijd hadden ingefluisterd dan de rest van de dames, die haar stonden op te wachten toen ze op het tuinfeest arriveerde, razende wijngooier Tamra al in de startblokken.
In een artikel van The Guardian uit 2014 is te lezen dat Lisa Vanderpump, van 2010 tot 2019 een van de housewives van Beverly Hills, door de makers werd aangemoedigd elke vorm van sociaal geaccepteerd gedrag te laten varen. ‘Stel je voor, je hebt een vriendin die altijd te laat komt, maar je zegt er niks van’, vertelt ze. ‘De producenten zeggen dan: zeg haar gewoon wat je over haar denkt, wat vervolgens leidt tot conflict.’
Zelfcensuur bestaat niet in The Real Housewives, en zo komt het dat we de vrouwen dingen zien doen die we onszelf verbieden – de neiging eens flink boos te worden op die laatkomer voelen we allemaal, maar ja, eraan toegeven is weer wat anders.
In die zin fungeert de show als een parabel, een spel waardoor de kijker kan reflecteren op wat hij goed en slecht gedrag vindt, juist in vrouwenvriendschappen zo belangrijk. Lisa Vanderpump zegt hierover: ‘Mensen identificeren zich met de personages. Ze zeggen: in mijn vriendinnengroep ben ik de Lisa. Voorheen waren mensen gefascineerd door soaps, maar reality heeft die plek ingenomen, omdat mensen de situaties meer op hun eigen leven kunnen betrekken.’
Een soort sociaal laboratorium, zoals spelen met barbies dat ook is, misschien is dat de functie en aantrekkingskracht van dit concept. Een manier om te reflecteren op complexe zaken als groepsdynamiek en sociale rollen, die júíst werkt door alle uitvergrotingen en het feit dat het hier gaat om vrouwen van vlees en bloed. Een spel waarin empathie ook een rol speelt, want anders dan in het echte leven praten de housewives hun grieven altijd uit: de verhaallijn moet immers wel tot een einde worden gebracht.
En dus zie ik Marjan en Brigitte in de afleveringen die volgen beste vriendinnen worden, tot onvrede van de andere housewives van het Zuiden: Brigitte heeft twee gezichten, vinden ze, anders had ze niet zo kwaadgesproken over Marjan, en haar haar aartsvijand genoemd. Een heftige interventie volgt. ‘Brigitte gedraagt zich hartstikke vreemd. Dit kan niet goed gaan’, klinkt het.
Het kan verkeren, en ja, daar heb ik altijd weer zin in, net als mijn vriendin, want ik zie dat ze heeft geappt: ‘Zeg, zijn ze niet een beetje te hard voor Brigitte?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant