Door de situatie in Gaza leidt de Nationale Dodenherdenking bij sommigen tot ongemak. Wij vroegen Volkskrant-lezers of er op 4 mei meer aandacht moet zijn voor dit conflict. Een selectie uit de vele reacties.
De Dodenherdenking op 4 mei is naar mijn mening één van de belangrijkste dagen voor de Nederlandse samenleving. Het is een dag waarop we de dappere mensen eren die vochten voor onze vrijheid.
Vrijheid is vandaag de dag helaas niet vanzelfsprekend en er zijn dan ook te veel mensen die niet het privilege van vrijheid hebben, waaronder de bevolking van Gaza. Het idee van een ‘inclusieve’ 4 mei herdenking vind ik daarom een mooi initiatief, maar ik sta er niet volledig achter. Door de problemen van vandaag te mengen met de verschrikkingen van vroeger, wordt de herdenking onnodig gepolitiseerd.
Ik vind zeker dat alle recente doden (denk aan die in Gaza, Soedan en Oekraïne) in ere gehouden moeten worden, maar laten we daar een aparte ceremonie voor organiseren en ze de aandacht geven die ze verdienen.
Caitlin Reijans, 18 jaar, Hilversum
Of Gen Z zich nog wel identificeert met de huidige herdenking hier – daar heb ik als docent wel geprobeerd mijn steentje aan bij te dragen. Maar of dat gewerkt heeft is een tweede. In Duitsland is dat wel het geval.
De familie van mijn oma moest er ooit vluchten en werd er onlangs met alle egards ontvangen. Uit iedere blik en ieder gebaar werd duidelijk hoe blij men was dat de nazaten van een van de grootste legal brains van de recente Duitse geschiedenis aanwezig waren. Wij werden groots onthaald op de plek waar mijn overgrootvader zijn titels en nationaliteit had moeten inleveren.
Er werd van alles naar hem vernoemd; een straat, een instituut, een internationale prijs. Maar hij werd wel twee keer in de gevangenis gegooid. Een keer terwijl hij nota bene het hoofd van de lokale politie was. De tweede keer was hij inmiddels weer professor in Nederland, en blijkbaar nog steeds niet veilig. Als grondlegger van het arbeidsrecht was hij niet alleen invloedrijk in Duitsland en in ons koude kikkerlandje. Wij hebben er allemaal onze cao aan te danken.
Experts van Japan tot Argentinië kwamen de loftrompet over hem afsteken, de burgemeester hield een indrukwekkende toespraak. En ik zag voor het eerst hoe ik niet zozeer mijn activistische houding alleen van hem geërfd had, maar wellicht toch ook een beetje Duits was.
Hier waren mensen die nooit te laat met iets zouden beginnen, die enorm hun best deden voor anderen. En die zich wel bewust waren wat de gevaren zijn van het afbrokkelen van de democratie, zoals we dat in Nederland nog een beetje onder het tapijt willen vegen.
Mijn overgrootvader had er graag bijgedragen aan de wederopbouw, dachten ze, ware het niet dat hij compleet uitgeput van de onderduik zou sterven, een paar maanden na de bevrijding. Misschien kon ik dan ook wel even mijn handen uit de mouwen steken.
Rachel Postma, Delft
Er zijn nog geen rode lijnen te bekennen, behalve in Gaza natuurlijk. Waar talloze mensenlevens een bloederig spoor achterlaten. Hoe letterlijk wil premier Schoof nog een rode lijn voor zich zien?
Hoe spijtig het ook is, tot nu toe is geen kreet of verzet tegen het leed van de Gazanen in acht genomen. ‘Opdat wij nooit vergeten’; maar wel vergeven wat er nu gaande is in Gaza.
4 mei: twee minuten stilte om het ondenkbare te herdenken. En laten we duidelijk zijn: het leed van toen mag ook écht nooit meer. Toch zijn de levens van meer dan 45 duizend mensen moeiteloos verloren, vergeten en vergeven. Wat zijn onze twee minuten waard, als we beperken wie waardig zijn te herdenken?
Yasmin van der Burch, Hoorn
Op 4 mei herdenken we jaarlijks de slachtoffers van oorlog en geweld; op 5 mei vieren we de vrijheid waarin we vandaag leven. Deze dagen vragen om reflectie, om het trekken van lessen uit het verleden en om waakzaamheid ten aanzien van onvrijheid en onrecht in het heden.
Zolang de Nederlandse politiek – en in het bijzonder de Tweede Kamer – blijft weigeren om de fundamentele rechten van het Palestijnse volk te erkennen, en onverminderd politieke en militaire steun blijft verlenen aan de staat Israël, ondanks diens structurele schendingen van mensenrechten en internationaal recht, verliezen deze dagen voor mij hun morele zeggingskracht.
Wat betekent ‘nooit meer’ wanneer we het huidige leed in Gaza negeren – een humanitaire catastrofe die zich in volle openbaarheid voltrekt? En wat is de waarde van het vieren van vrijheid, als we die vrijheid niet universeel durven te verdedigen, maar selectief hanteren?
Herdenken is voor mij geen ceremoniële verplichting, maar een morele toetssteen. Wanneer we weigeren die toetssteen toe te passen op het heden – en wanneer we zwijgen over etnische zuiveringen, systematische onderdrukking en mogelijk genocidale praktijken in de bezette Palestijnse gebieden – verliest deze herdenking voor mij haar essentie.
In een wereld waarin het moedwillig bombarderen van ziekenhuizen en het doden van journalisten, medische hulpverleners en onschuldige burgers met stilzwijgen of zelfs instemming wordt ontvangen, dreigt herdenken te verworden tot een ritueel zonder inhoud.
Om die reden zie ik af van deelname aan 4 en 5 mei dit jaar. De kloof tussen onze uitgesproken idealen en het werkelijke politieke handelen is voor mij te groot geworden om te overbruggen.
A. Kirat, Rotterdam
Als het aantal slachtoffers in een huidige oorlog maatgevend is voor ongemak over de nationale Dodenherdenking, zoals gesuggereerd in de lezersoproep, is het opvallend dat alleen naar Gaza wordt verwezen.
4 mei gaat over de slachtoffers van de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en over hen die voor onze vrijheid vochten.
Is het de Jodenvervolging, die deel uitmaakt van de Dodenherdenking, die ongemak geeft in verband met actuele keuzes van de Israëlische regering? Dat lijkt mij pas echt ongemakkelijk.
Hugo Bellaart, Bussum
Ik ben voor een inclusieve Dodenherdenking. Ik denk dat de herdenking in mijn beleving altijd om meer is gegaan dan de Tweede Wereldoorlog. Aan het aandacht geven aan conflicten, oud en nieuw, om zo vrede meer op waarde te schatten.
Ik heb het idee dat er in het begin van de oorlog in Oekraïne daar ook aandacht voor was tijdens de Nationale Dodenherdenking, wat ook goed was. Ik denk dat we die aandacht niet moeten beperken tot één conflict. Dat lijkt mij selectief, en daarmee missen we de betekenis van deze dag.
Sam Hullegein, 25 jaar, Den Haag
Kunnen de organisatoren van het ‘alternatieve’ protest voor Gaza een ander moment kiezen dan 4 mei en de twee minuten stilte?
Ik was meer dan veertig jaar werkzaam in de mensenrechten. Elk jaar was er wel een massamoord of genocide gaande die internationaal veel meer aandacht verdiende: Cambodja, Guatemala, Argentinië, Rwanda, Oost-Timor, Sri Lanka, Tsjaad, Joegoslavië, Tsjetsjenië, Congo en tientallen andere.
De reden om daarvoor niet speciaal aandacht te vragen op 4 mei is steeds geweest dat het parasiteren zou zijn op de herdenking, en het leed, van anderen.
Daan Bronkhorst, Amsterdam
De Nationale Dodenherdenking op 4 mei ligt al jaren onder vuur. Voor velen is deze Dodenherdenking niet meer dan kniezen van oudere mensen met omgekomen familieleden (zoals ondergetekende). Door het dagelijkse nieuws uit het Midden-Oosten zijn de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust echter actueler dan ooit. Geen wonder dat afgelopen Paasweekeinde, niet alleen in Rotterdam en niet alleen moslims, maar ook Joden, christenen en atheïsten, demonstreerden tegen de huidige genocide in Gaza.
Afgelopen dinsdag fulmineerde de Vrijheid van Meningsuiting in de persoon van Geert Wilders tegen deze demonstratie. Niet alleen kijken de rechtse partijen weg, maar zij ondersteunen juist de huidige genocide. Het zou de PVV Kamerfractie sieren als zij samen met Marjolein Faber een eigen herdenking zouden organiseren voor de mensen die in ‘40-’45 geen bordjes plaatsten, maar toen al echt werkten aan de terugkeer van vluchtelingen.
Martin Poot, Amersfoort
Op 4 mei herdenken we hoe binnen ons land een groep mensen zodanig gemarginaliseerd en ontmenselijkt werd, dat ze als beesten konden worden afgevoerd en vermoord. Met medewerking van onze autoriteiten, die niet de morele kracht opbrachten om voor hen op te komen, en met medewerking van een deel van onze bevolking. Terwijl het ook anders had kunnen gaan, getuige hoe Denemarken destijds haar Joden heeft beschermd. ‘Nooit meer Auschwitz’ gaat niet (alleen) over Joden, maar vooral over de onderliggende mechanismen die dit mogelijk maakten.
Was het daarom niet passender geweest voor een oproep van de Volkskrant om te reflecteren op hoe wij nu omgaan met kwetsbare groepen in onze samenleving, zoals migranten? In plaats van de herdenking te laten koppelen aan onze houding naar een conflict in het buitenland, hoe schrijnend ook? Hard roepen over het buitenland kan namelijk ook eerlijke zelfreflectie in de weg staan.
Myriam Lipovsky, Utrecht
Toen óók de Indische slachtoffers van het Japanse oorlogsgeweld werden herdacht tijdens de 4 mei herdenking, voelde ik mij erkend. Het was voor mij erg belangrijk dat er aandacht werd besteed aan die vergeten tragedie die mijn beide ouders hebben moeten ondergaan. En met mij beide ouders en hun families vele anderen.
Als een viering een starre traditie blijft die zich niet mee-ontwikkelt met de maatschappelijke ontwikkelingen, sterft die traditie uit, wordt het een lege huls.
Vanwege deze twee redenen lijkt het mij van belang om recente, ook de minder bekende, gewapende conflicten te herdenken, zonder dat het een protestbijeenkomst wordt. Families van slachtoffers zullen zich erkend voelen, wat erg belangrijk is. De 4 mei herdenkingen zullen dan niet verzanden in lege ceremonie.
Jan Peter van Zijl, IJmuiden
Op 4 mei worden de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht. Gesneuveld, gefusilleerd, getorpedeerd, en voor alles: weggevoerd en vermoord, tienduizenden joden, Sinti, Roma, homoseksuelen en gehandicapten.
Zij hebben recht op onze onverdeelde aandacht, dat ene uurtje in het jaar.
Dat hedendaagse activisten dat niet respecteren is pijnlijk, en dat bestuurders ‘om erger te voorkomen’ daarvoor buigen is nog pijnlijker.
Jaap Beetstra, Leiden
Al van jongs af aan voelde 4 mei als een gewichtige en beladen dag. Met een grootvader die is afgevoerd naar Duitsland en een vader die geobsedeerd was door alles wat met de oorlog te maken had, was die oorlog bij ons thuis een dagelijks gespreksonderwerp. Hoewel ik om mij heen best wel veel mensen zag die 4 mei onverschillig aan zich voorbij lieten gaan, vond ik het juist mooi en belangrijk dat ik het besef van het belang van herdenken van thuis uit heb meegekregen.
Als een vaandeldrager voor een zaak van groot belang, zo voelde het als participant. En al had ik al van jongs af aan vraagtekens bij het betrekken van militairen die gesneuveld waren tijdens de zogenaamde ‘politionele acties’ bij de Nationale Dodenherdenking (wij waren daar immers de bezetter), deed dat niet af aan het grotere belang ervan.
Maar in het huidige politieke klimaat en tegen de achtergrond van de opstelling van Nederland in het Israëlisch-Palestijnse conflict (en niet alleen de laatste jaren), voelt het steeds meer gênant. Voor het eerst overweeg ik serieus om de officiële herdenking aan mij voorbij te laten gaan. Ik zie een aantal kransleggers bij misdaden uit het verleden teveel als handlangers van misdaden in het heden.
Voor mij persoonlijk is herdenken iets wat ik doorlopend doe, dus voel ik mij niet bezwaard. Toch vind ik een collectieve herdenking en het voortbestaan daarvan van groot belang. Ik weet zeker dat dit een gevoel is waar velen mee worstelen en het wordt de hoogste tijd dat daar op een waardige manier aandacht aan wordt besteed. Hysterische en verwijtende reacties op eventuele alternatieve herdenkingen passen daar in ieder geval niet bij.
Rodney van den Beemd, Landgraaf
Ik word al verdrietig van de lezersoproep. Aandacht voor Gaza en een roep om actie van het kabinet jegens de Israëlische regering zijn absoluut nodig. Maar niet op of rond de herdenking van Nederlandse, vooral Joodse, slachtoffers die door de nazi’s zijn vermoord of tijdens latere missies zijn gesneuveld. Het heeft niets met elkaar te maken.
Alsjeblieft geen pro-Palestinaprotesten en mogelijke antisemitische uitbarstingen; de herdenkers hebben al verdriet genoeg. Laat 4 mei waardig blijven.
Heleen den Beer Poortugael, Soest
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant