is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Onder Trump is de verdediging van de democratie vervangen door opportunisme. De Amerikanen willen wel wat terugzien voor hun bescherming.
Toen Rusland in februari 2022 Oekraïne binnenviel, reageerde de toenmalige Amerikaanse president Joe Biden met militaire hulp en een principiële verdediging van de democratie. ‘Vrijheid, democratie, menselijke waardigheid – dat zijn krachten die sterker zijn dan angst en onderdrukking. Zij kunnen niet worden uitgedoofd door tirannen als Poetin en zijn legers’, aldus Biden destijds.
Natuurlijk valt er het nodige af te dingen op deze plechtige woorden. In Oekraïne verdedigde hij het internationaal recht, terwijl hij niets deed aan de grove schendingen van dat recht door Amerika’s bondgenoot Israël in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever.
Maar onder Bidens opvolger Donald Trump is de verdediging van de democratie vervangen door opportunisme en een transactionele houding. Voor de hulp bij de verdediging tegen een agressor willen de Amerikanen wel iets terug zien. Daartoe chanteren zij Oekraïne, een land dat met zijn rug tegen de muur staat. Met de woensdag gesloten grondstoffendeal verzekeren zij zich van een aandeel in de Oekraïense bodemschatten, als een koloniale macht die een zwakkere partij afperst.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Het idee voor de deal kwam van Oekraïne zelf, dat hoopte in te spelen op Trumps transactionele houding. In ruil voor de opbrengst van de grondstoffen wilde Oekraïne veiligheidsgaranties van de VS. Maar hoewel Oekraïne tijdens de onderhandelingen de voorwaarden wist te verbeteren, bleven de VS weigeren om veiligheidsgaranties te geven. Als een maffiabaas vraagt Amerika beschermingsgeld, zoals de voormalige minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken zei, zonder garantie op bescherming te bieden.
Toch is de grondstoffendeal voor Oekraïne een strohalm, waarmee het de Amerikanen bij de toekomst van het land betrokken hoopt te houden. ‘Deze overeenkomst laat Rusland duidelijk zien dat de regering-Trump toegewijd is aan een vredesproces dat draait om een vrij, soeverein en welvarend Oekraïne’, zei de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent.
De toon van de Amerikaanse regering is veranderd. Lange tijd leek Trump op een breuk met Zelensky aan te sturen en sprak hij slechts in positieve bewoordingen over Rusland en Poetin. Maar de afgelopen week was hij juist vriendelijk voor Zelensky en twijfelde hij aan de bereidheid van Poetin om vrede te sluiten.
Woorden betekenen echter niets voor de regering-Trump. Volgende week kan er weer een heel ander geluid klinken. De grondstoffendeal geeft Zelensky een zeker diplomatiek voordeel. Meer dan Rusland heeft Oekraïne laten zien dat het concessies wil doen. De overeenkomst opent ook de weg naar nieuwe Amerikaanse wapenleveranties. Voor het eerst in zijn ambtstermijn vraagt Trump het Congres nu om de levering van luchtverdedigingswapens, voor een bedrag van 50 miljoen. Dat geeft enige hoop.
Maar de kans blijft groot dat Trump uiteindelijk zal concluderen dat een vrede niet mogelijk is, waarna hij alsnog de voorkeur zal geven aan een goede relatie met Rusland boven steun aan Oekraïne. Waarschijnlijk zal hierover de komende weken meer duidelijkheid ontstaan. Maar één ding is zeker: de internationale rechtsorde heeft een enorme nederlaag geleden, nu de principiële verdediging van de democratie is vervangen door een zakelijke transactie die de VS tot niets verplicht.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant