Eindelijk ligt hij er: een grondstoffendeal tussen Zelensky en Trump. Maar hoewel die gekoppeld is aan militaire steun, beloven de Amerikanen niets. De Oekraïners kunnen alleen maar hopen dat de Amerikaanse steun met dit akkoord wordt gered.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Dankzij Oekraïne heeft de Amerikaanse president Donald Trump er eindelijk één binnen. Een document dat de Verenigde Staten economisch gewin belooft. Met de handtekeningen erop van een buitenlandse en een Amerikaanse minister. Een deal.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky wist dat er een ruilmiddel nodig was voor Amerikaanse wapensteun. Het Russische invasieleger tegenhouden op de grens van de democratische wereld is niet meer genoeg om de VS aan boord te houden. Zelensky stelde Trump al in september, tijdens de Amerikaanse verkiezingsrace, voor om wapens tegen grondstoffen te ruilen.
Nu de deal er is, is de vraag: heeft Zelensky Oekraïne verzekerd van militaire steun door Trump?
Het taalgebruik bij de ondertekening suggereert een hernieuwde Amerikaans-Oekraïense alliantie. Scott Bessent, Trumps minister van Financiën, nam in zijn aankondiging van de deal termen in de mond die de regering-Trump vooralsnog vermeed: Bessent had het over ‘de grootscheepse Russische invasie’ en over Amerikaanse ‘toewijding aan een vrij, soeverein en welvarend Oekraïne’. Het akkoord benoemt tevens ‘strategische afstemming’ tussen de twee landen voor de lange termijn en Amerikaanse ‘steun aan Oekraïnes veiligheid’.
Bovendien is Zelensky erin geslaagd om de deal te koppelen aan toekomstige militaire steun uit de VS, en niet aan reeds geleverde steun, zoals Trump eigenlijk wilde. De Amerikaanse president eiste in februari nog dat Oekraïne via grondstoffen 500 miljard dollar zou ‘terugbetalen’ voor Amerikaanse steun in de afgelopen drie jaar. Die eis is geheel van tafel geveegd: het akkoord spreekt alleen over nieuwe militaire steun.
Maar de grondstoffendeal is een deal over grondstoffen, niet over wapens. Er staat niet zwart-op-wit dat de VS wapens gaan leveren zodat de honderdduizenden Oekraïense militairen langs het ruim 1.000 kilometer lange front zichzelf en hun land kunnen verdedigen tegen de Russische indringers. Er staat enkel dat ‘als’ er nieuwe Amerikaanse wapenleveranties komen, die meetellen als stortingen van Washington in een Amerikaans-Oekraïens investeringsfonds waar het akkoord in voorziet.
Vandaar dat de Oekraïense vicepremier Joelia Svyrydenko woensdag in Washington zei dat de deal nieuwe militaire ondersteuning ‘kan’ opleveren voor Oekraïne, zoals onmisbare systemen en munitie voor luchtverdediging. Zeker is ze er niet van. De Amerikanen beloven niets. Kyiv krijgt ook geen Amerikaanse veiligheidsgaranties – die worden nergens in het akkoord genoemd.
Wel gaf Trump meteen een hoopgevend signaal af aan Oekraïne. Woensdag gaf hij voor het eerst in zijn presidentschap groen licht voor de verkoop van militair materieel ter waarde van meer dan 50 miljoen dollar aan Oekraïne, zo berichtte de nieuwssite Kyiv Post.
Oekraïners putten hoogstens de hoop uit de deal dat de Amerikaanse steun kan worden gered. Van die hoop was amper wat over na Trumps eerste honderd dagen, die door Oekraïners worden herinnerd om Trumps publieke schoffering van Zelensky in het Witte Huis, zijn staking van de militaire steun en zijn toenadering tot de Russische president Vladimir Poetin, die wat Trump betreft rechtmatig eigenaar kan worden van de geannexeerde Krim.
In plaats van een garantie, is de grondstoffendeal een vereiste geworden voor Amerikaanse wapens. Trump heeft nu een financieel belang om Oekraïne militair te steunen. Als er gebieden met waardevolle grondstoffen in Russische handen vallen, kunnen de VS er immers niet meer van profiteren. Noch de Amerikaanse bedrijven die volgens de deal een hoofdrol krijgen bij de winning van de bodemschatten, die nog nauwelijks zijn aangeboord.
Het akkoord is voor Oekraïne van cruciaal belang voor de uitkomst van Trumps pogingen om de oorlog te beëindigen. Trump stelde onlangs ‘een vredesdeal’ voor die Rusland met grondgebied beloont voor zijn invasie, en die het niet-bezette deel van Oekraïne achterlaat zonder Navo-lidmaatschap of andere veiligheidsgaranties.
Zelensky is er veel aan gelegen om Trump op andere gedachten te brengen. Het tonen van goede wil en medewerking zijn daarbij van groot belang.
Maar de deal biedt geen oplossing voor een groot gevaar voor Oekraïners. Zij vrezen dat Trump hun land niet meer militair steunt als hij er niet in slaagt om de oorlog te beëindigen, om vervolgens sancties tegen Rusland op te heffen en aan de andere kant van de frontlinie ook op zoek te gaan naar het hoogste goed in het Witte Huis van Trump: deals.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant