De rechts-nationalistische Reform UK van Nigel Farage kan donderdag weleens de winnaar worden van de regionale verkiezingen die in delen van het Verenigd Koninkrijk worden gehouden. Ook in de vervallen industriestad Runcorn klinkt het rechtse geluid. ‘Het begint te voelen als de jaren dertig.’
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Runcorn, een industriestad nabij Liverpool.
Mark Rigby betreurt nog altijd het verdwijnen van de 19de-eeuwse lantaarnpalen uit het centrum van Runcorn. ‘Ze waren sierlijk en gaven een warme gloed’, zegt de 62-jarige sportschoolhouder en oud-bodybuilder, ‘maar ze zijn vervangen door shitty verlichting. De oude lantaarns doken op aan de andere kant van de Mersey, in het rijkere Widnes.’ Daar blijft de teloorgang van deze industriestad in het noordwesten van Engeland volgens hem niet bij. ‘We hadden een historische muur in het park. Die werd veiligheidshalve vervangen door een shitty hek. En wat denk je? De muur dook op in Liverpool.’
Donderdag heeft Rigby een buitenkans om zijn onvrede over het politieke bestuur te uiten als de inwoners van Runcorn en omstreken naar de stembus gaan voor het kiezen van een nieuwe Lagerhuisafgevaardigde. Het zijn tussentijdse verkiezingen, omdat de zittende volksvertegenwoordiger, Mike Amesbury, bij een pub een dronken man had neergeslagen die hem had beledigd. De sociaaldemocraat kreeg een voorwaardelijke celstraf van 12 weken. Voordat de inwoners van Runcorn hem via een petitie konden wegsturen, hield hij de eer aan zichzelf.
Naast de verkiezing voor een Lagerhuiszetel in Runcorn worden in grote delen van Engeland donderdag regionale verkiezingen gehouden. Daarbij is de verwachting dat de rechts-nationalistische partij Reform UK – voorheen Ukip en The Brexit Party – zal profiteren van de onvrede over Labour-premier Keir Starmer, diens bezuinigingen, klimaatbeleid en immigratiepolitiek. In sommige graafschappen zijn de verkiezingen uitgesteld wegens een bestuurlijke herindeling. Reform-leider Nigel Farage heeft het vermoeden geuit dat de regering dit bewust heeft gedaan om de electorale schade te beperken.
In de jongste landelijke peiling is Reform UK met 26 procent van de stemmen virtueel de grootste partij. De verwachting is dat de partij van Farage met name in het noorden en oosten van het land winst gaat boeken ten koste van Labour en de conservatieve Tories. Niet overal worden regionale verkiezingen gehouden.
Ook in Runcorn leidt de rechts-nationalistische partij in de peilingen, hoewel met een kleine marge. Waar de Vikingen er aan het begin van de tiende eeuw niet in slaagden om de burcht van de Angelsaksische koningin Æthelflæd of Mercia in de Mersey-delta te breken, daar maakt Farage een goede kans om de ‘Rode Muur’ van Labour omver te halen. Iets dergelijks deed Boris Johnson elders in het morrende noorden bij de verkiezingen van 2019 namens de Conservatieve Partij.
Met zijn chemische industrie was Runcorn een vieze maar levendige stad. Door de jaren heen zijn veel fabrieken vertrokken. ‘De stad is gestorven, het vertrek tien jaar terug van de markt vormde de genadeklap’, zegt Patrick Doyle. De 52-jarige arbomanager groeide hier op, diende een kwart eeuw in de luchtmacht en werkt nu in een plaatselijke aluminiumfabriek. ‘Er is hier werk, maar het is zo laagbetaald dat een uitkering soms beter loont.’ Hij wil ook vertrekken, naar het zuiden van Engeland waar zijn kinderen wonen. ‘Als homoseksueel is het hier moeilijk daten. Mensen zijn hier wat traditioneel.’
Reeds lang voor het verdwijnen van de markt werd in de jaren zeventig de binnenstad leeggezogen door de aanleg van een winkelcentrum buiten de stad. Die zogeheten Shopping City ligt er nu comateus bij. Tussen de uitgestorven knaken- en kringloopwinkels is er alleen leven bij het tijdelijke kantoor van Reform UK, makkelijk te herkennen aan de Britse vlag en de twee uitsmijters bij de deur. Op tafel liggen folders, die sympathisanten huis-aan-huis zullen bezorgen. ‘Familie, gemeenschap, land’, luidt de partijslogan. Een beveiliger komt in actie als de fotograaf wat beelden wil maken.
‘We hebben geen tijd voor de pers’, zegt woordvoerder John Gill, ‘we hebben The Guardian ook al weggestuurd. We zitten midden in een strijd.’ Het plaatselijke gezicht van de partij is Sarah Pochin, een 56-jarige die naast haar werk als rechter namens de Tories burgemeester is geweest in het naburige Cheshire-East. Zij kan de eerste vrouwelijke Reform-afgevaardigde in het Lagerhuis worden. Volgens de laatste peiling wordt het in Runcorn een nek-aan-nekrace tussen Labour en Reform. Met de waarschuwende slogan ‘Stem Tory, krijg Labour’ proberen de faragisten te voorkomen dat het rechtse kamp verliest door verdeeldheid, zoals bij de afgelopen Lagerhuisverkiezingen in 2024.
De aanwezigheid van Reform UK in het winkelcentrum valt niet bij iedereen goed. ‘Tegen zulke lui heeft mijn opa tijdens de oorlog gevochten in Italië’, zegt Kurt Smith, een landschapsarchitect van in de 40. ‘Het begint langzamerhand te voelen als de jaren dertig.’
In de groene buitenwijken van Runcorn is weinig te zien van de verkiezingen. Behalve op de Lilac Crescent, een lommerrijke straat, waar een Labour-bord in een tuin staat. ‘Mike Amesbury is een vriend van me’, zegt de bewoner, die niet met haar naam in de krant wil. ‘Hij heeft een fout gemaakt, maar hij is een eerbiedwaardige man. Schrijf dat maar op.’
Bij het stadhuis nabij het centrum, een oude villa van een victoriaanse producent van zeep en alkaline, vertelt de 69-jarige Graham Balston dat hij overstapt van de Conservatieve Partij naar Reform UK. ‘De illegale immigratie loopt uit de hand’, vindt de gepensioneerde ingenieur die in zijn werkzame leven in Azië en de Golfstaten heeft gewoond. ‘Vrijwel alle migranten komen vanaf het veilige Europese vasteland.’ Zelf overweegt hij om over tien jaar naar China te emigeren, het land van zijn huidige vrouw. ‘Daar hebben ze beter onderwijs voor Arthur.’ Hij wijst op zijn 14 maanden oude zoontje, zijn vijfde kind.
Immigratie is het grote thema van deze by-election, die de eerste echte test is voor de Labour-regering. Sinds de partij in juli aan de macht kwam, hebben meer dan 26 duizend migranten illegaal voet aan wel gezet op het eiland, een aantal dat snel oploopt. Net ten oosten van Runcorn worden 750 Kanaal-migranten opgevangen in het Daresbury Park-hotel. Aanvankelijk was Labour-kandidaat Karen Shore, een oud-raadslid, voorstander van de komst van de migranten, maar in de campagne juichte ze het nieuws toe dat het asielhotel zal worden gesloten.
In de winkelstraten van het relatief witte en oude Runcorn getuigen Turkse kapsalons, Chinese nagelstudio’s, Indiase restaurants en een sikh-tempel van Engeland als immigratieland. Bij de plaatselijke bakker uit Margaret Jones, een medewerker van een advocatenkantoor, haar zorgen over de opkomst van Farages partij. ‘Immigratie wordt opgeklopt voor politiek gewin’, zegt ze, ‘immigratie doet een land goed.’ Normaliter stemt ze op The Greens, de groenen, maar dit keer krijgt Labour haar stem in een poging het Reform-tij te keren.
Op de hoek van Mersey Road herdenkt een bord een bijzondere immigrant. Koning Willem III van Oranje (1650-1702) verbleef eind 17de eeuw in The Royal Hotel. Nu is het een pub, The Royal, een van de weinige plekken waar kort voor deze verkiezingen St George’s Day wordt gevierd. Uit argwaan tegen het nationalisme heeft Labour van oudsher een moeizame relatie met deze feestdag voor Engelands patroonheilige. Maar om kiezers te paaien die naar het nationalistische Reform dreigen over te lopen, hield premier Starmer een St George’s-borrel in Downing Street, met komieken en soapsterren.
Wilder is de St George’s Party in The Royal, waar bier vloeit, dartpijltjes door de lucht vliegen en wordt gekaraookt. Nadat hij Neil Diamonds Sweet Caroline heeft gezongen, begint voormalig Labour-stemmer Mike Kneale uit te varen tegen de premier. ‘Ik heb bijna mijn hele leven uit- en thuiswedstrijden van Everton bezocht, tot in Europa aan toe’, zegt de 51-jarige klusjesman. ‘Nu is het te duur geworden. Ik kan geen kaart krijgen voor de laatste wedstrijd van mijn club, maar Starmer heeft twee gratis kaarten gekregen. Hij is niet eens een Everton-fan.’
Ook bij Kneale, op wiens St George-shirt de tekst ‘Keep Calm and Slay Dragons’ staat, komt de migratie snel ter sprake. ‘Ik zorg voor een vriend die jarenlang in het leger heeft gezeten en trauma’s heeft overgehouden aan een missie. Hij woont nu al 47 maanden in een jeugdherberg, terwijl illegale immigranten in een hotelkamer logeren of een huurwoning krijgen. Dat is onrechtvaardig.’ Een kans om Starmer die boodschap persoonlijk over te brengen lijkt er niet te komen. De premier laat zich niet zien in het kiesdistrict, waar zijn partij bij de afgelopen verkiezingen bijna 53 procent van de stemmen kreeg.
Het is wel de vraag of Reform UK de overstap van protest- naar bestuurderspartij weet te maken. Bij de parlementsverkiezingen kreeg Reform UK meer dan 4,1 miljoen stemmen, maar door het Britse districtenstelsel resulteerde dat in slechts vijf afgevaardigden. Na een interne ruzie werd een van hen, Rupert Lowe, door Farage uit de fractie gezet. Uit de pas verschenen biografie One Party After Another: The Disruptive Life of Nigel Farage schetst Michael Crick het beeld van een charismatische campagnevoerder met een goed afgestelde politieke antenne, maar ook dat van een einzelgänger met wie het moeiljk samenwerken is.
Aan de oever van de Mersey komen de hoge verwachtingen en vrees voor teleurstelling ter sprake bij een ontmoeting met de spraakzame zanger en oud-fabrieksarbeider Herbie Graham, die trots vertelt dat zijn vader in de oorlog betrokken was bij het tot zinken brengen van het Duitse slagschip Bismarck. ‘Ik voel wel wat voor Reform UK’, zegt de 63-jarige Boy George-lookalike, ‘maar ik ben zo bang dat ook deze partij het zal laten afweten.’ Met een lach zegt hij van plan te zijn een groot kruis op het stembiljet te zetten. ‘Dat is wat mij betreft een stem voor het koningshuis.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant