Het viel te voorspellen dat het zou mislukken om van de wijk Overvecht-Noord de eerste aardgasvrije wijk van Utrecht te maken. Het ontbrak de gemeente onder meer aan voldoende geld, kennis en doorzettingsmacht. Dat oordeelt de Rekenkamer Utrecht in een kritisch rapport.
Begin vorig jaar stopte na zeven jaar de samenwerking tussen de gemeente Utrecht en energiebedrijf Eneco. In een dinsdag verschenen onderzoek concludeert de Rekenkamer Utrecht dat het geen verrassing was dat het ambitieuze project vastliep. ‘Gegeven alle onzekerheden, de zwakke positie van de gemeente en het groeiende wantrouwen was de beëindiging van de samenwerking in het project voorspelbaar.’
Nederland moet in 2050 aardgasvrij zijn. In 2016 kondigde de gemeente Utrecht aan dat Overvecht-Noord als eerste wijk in Utrecht van het gas af moest. Het project werd in 2018 aangemerkt als een van de uiteindelijk 66 ‘proeftuinen’, waarin ‘gepionierd’ werd met verduurzaming. De recent vertrokken wethouder Lot van Hooijdonk (GroenLinks) was in Utrecht de drijvende kracht achter het initiatief.
In Overvecht-Noord staan ruim achtduizend woningen, zowel huur als koop. Volgens de Rekenkamer Utrecht lag de focus van de gemeente vanaf het begin op het behalen van concrete resultaten: het vinden en realiseren van alternatieven voor koken, douchen en verwarmen. Maar daar waren zeker niet alle bewoners enthousiast over.
De doelen werden niet aangepast toen er gedurende het traject tegenslagen waren. Onder meer plannen voor nieuwe wet- en regelgeving werden uitgesteld. Zo konden bewoners aanvankelijk niet gedwongen worden van het gas af te gaan. Gaandeweg bleek ook dat Overvecht-Noord toch minder geschikt was dan van tevoren gedacht om volledig aardgasvrij te worden. Bij gebrek aan voortgang moest op een gegeven moment zelfs de gasleiding in de wijk vernieuwd worden.
‘Passende momenten zijn niet aangegrepen om de projectsturing of de doelstelling aan te passen of om gas terug te nemen’, oordeelt de Rekenkamer in het kritische rapport Gas Terugnemen. Het resultaat was een ‘voortkabbelend project’, waarin geen harde besluiten werden genomen en het onderlinge wantrouwen tussen de gemeente en andere partijen, zoals Eneco en woningcorporaties, geleidelijk toenam.
Uiteindelijk werd in april 2024 de stekker uit het project getrokken door energiemaatschappij Eneco. ‘Wij stoppen hier nu mee omdat de betaalbaarheid voor de bewoners onvoldoende geborgd kan worden’, liet het bedrijf destijds weten.
Volgens Eneco liggen er in Overvecht-Noord te veel eengezinswoningen relatief ver van elkaar. Daardoor zouden de kosten voor de aanleg van de buizen voor het verwarmde water te hoog worden. Wat het energiebedrijf betreft zouden er alleen warmtenetten aangelegd moeten worden in wijken ‘waar deze significant goedkoper zijn dan de alternatieven’, met name flatwijken.
De situatie in Overvecht-Noord staat niet op zichzelf. Van meet af aan verliep het aardgasvrij maken van de diverse proefwijken en -dorpen in heel het land doorgaans moeizaam. Zo bleek dat na twee jaar experimenteren amper tweehonderd van de duizenden woningen aardgasvrij waren geworden. Recent speelden vooral de problemen met de aanleg van warmtenetten de initiatieven parten.
Aanvankelijk zouden in 2027 50 duizend huizen van het gas af moeten zijn. Volgens de laatste monitor is dat tot dusver voor circa zevenduizend woningen gelukt. Vanwege de tegenvallers werd het doel van het project afgezwakt, naar het voorbereiden op het aardgasvrij maken van woningen, en uiteindelijk naar het opdoen van ervaring met aardgasvrije alternatieven.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant