President Donald Trump is deze week honderd dagen aan de macht. In die periode liet hij miljardair Elon Musk de bijl zetten in de Amerikaanse overheid. Wat heeft diens Doge-departement tot dusver bereikt? En wat is het einddoel?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Eigenlijk is hij dood. Tenminste, in de ogen van de Amerikaanse overheid. Richard VanMetter komt daarachter als hij op een reisje naar Florida een broodje bestelt en zijn creditcard niet werkt. Omdat u officieel dood bent, laat zijn bank weten.
VanMetter, een 76-jarige natuurkundige in ruste, blijkt te zijn beland op de Death Master File, schrijft The Washington Post. Het is een computerbestand waarop de overheid bijhoudt welke van zijn burgers er niet meer zijn. Kiesraden, werkgevers en dus ook VanMetters bank raadplegen deze lijst.
Aan het bestand zijn eerder dit jaar tien miljoen namen toegevoegd, in opdracht van het ministerie voor Overheidsefficiëntie (Doge), van overleden Amerikanen van wie de gegevens zouden worden misbruikt voor bijstandsfraude. De namen komen uit een ander databestand, van de dienst voor Sociale Zekerheid. De lijst wemelt van de fouten en is incompleet, en Doge was daarvoor gewaarschuwd. Maar Doge hield zich doof.
Het Department of Government Efficiency is opgezet door president Donald Trump direct bij aanvang van zijn ambtstermijn. De leiding komt in handen van miljardair en Trump-vertrouweling Elon Musk. De naam van Doge valt herhaaldelijk in berichten over massaontslagen bij de overheid en grootschalige bezuinigingen. Maar wat doet Doge? Wat heeft het tot dusver bereikt? Wat is het échte einddoel?
De kiem voor Doge wordt gezaaid op 13 juli 2024, de dag dat de 20-jarige Thomas Matthew Crooks in Butler tracht de loop van de geschiedenis te veranderen door tien kogels af te vuren op Donald Trump. De vastgoedmagnaat wil zich opnieuw verkiesbaar stellen tot president en is in Butler om zieltjes te winnen.
Als hij Trump op tv ziet, bloedend aan een oor maar strijdlustig, besluit Musk zijn volledige gewicht achter diens kandidaatschap te gooien. Hij steunt Trumps verkiezingscampagne met ruim 270 miljoen dollar (een kwart miljard euro) en zijn berichtendienst X. De twee mannen worden dikke vrienden.
Al een maand na de aanslag oppert Musk het idee dat hij voor Trump zou kunnen komen werken in een ‘commissie voor een efficiënte overheid’. De presidentskandidaat is enthousiast. ‘Niemand kan beter bezuinigen dan jij.’
Trump verwijst naar de daadkracht die Musk liet zien toen hij in 2022 Twitter (nu X) kocht. Hij stuurt ruim 80 procent van het personeel weg, sluit buitenlandse kantoren en maakt een einde aan het toezicht op hatelijke content op het sociale netwerk.
Musk wordt geen officieel minister. Want dan zou het Congres zich met zijn benoeming tegenhouden en daar voelde Musk niks voor. De miljardair gaat aan de slag als ‘speciale employé’, een status waarin hij 130 dagen voor de overheid mag werken. Zijn termijn verloopt dus eind mei.
Doge blijkt uiteindelijk ook geen volwaardig departement, maar een ‘tijdelijke organisatie’, met een einddatum van 4 juli 2026. Ook daarmee verhindert Trump dat het Congres hem voor de voeten loopt. Doge valt onder de Presidential Records Act. Interne documenten worden daardoor op zijn vroegst pas in 2034 openbaar. Het departement begint met twintig medewerkers, overwegend jonge programmeurs zonder enige bestuurservaring. Ze werken in Washington aanvankelijk vanuit een kantoor van SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Musk.
Ambitie kan Musk niet worden ontzegd. Met de bestrijding van ‘geldverspilling, fraude, corruptie en niet-gekozen bureaucraten’ wil de miljardair ‘zeker 2 biljoen’ (2.000 miljard) bezuinigen, zegt hij in 2024. Het totale federale budget bedraagt 6,7 biljoen. Die besparing is niet haalbaar, zeggen experts, zonder te snijden in de sociale zekerheid of de ziekenzorg voor 65-plussers. Trump heeft zijn kiezers beloofd daar vanaf te blijven.
In januari krabbelt Musk terug. ‘We mikken op 2 biljoen, zodat we een gerede kans hebben om 1 biljoen te halen’, zegt hij in een interview. Begin deze maand is ook dat streefbedrag gekrompen: Musk gaat nu uit van 150 miljard aan besparingen in 2026.
Musks departement lijkt zijn jongste doel met gemak te halen. Op de website van Doge staat de teller op 160 miljard dollar. Daaronder prijkt een lijst met ruim 20 duizend geschrapte contracten en subsidies. Maar met de lijst is iets geks aan de hand: wie de boel optelt, komt hooguit tot krap 67 miljard aan bezuinigingen. De totaalsom is een ‘schatting’, stelt de website.
Journalisten die de claims natrekken, signaleren dat Doge zich nogal wat keren rijk rekent. Zo telt het bezuinigingen op contracten en subsidies mee die allang zijn uitgekeerd. The Washington Post turft 417 van zulke al gedane betalingen. Nog eens 51 aanbestedingen leveren bij elkaar opgeteld nog geen miljoen op.
In één geval zit Doge er drie nullen naast. Een weggetoverd contract van 8 miljard dollar voor de immigratie- en douanedienst ICE blijkt maar 8 miljoen waard.
‘Doge is geen serieuze exercitie’, klaagt Jessica Riedl, onderzoeker aan het Manhattan Institute in New York, een fiscale denktank die ijvert voor een gestroomlijnde overheid. Riedl schat dat het ministerie tot dusver nog geen 5 miljard bijeen heeft geschraapt. Doge gaat de belastingbetaler meer kosten dan het oplevert, zegt de onderzoeker tegen persbureau Reuters. Denk aan afkoopsommen voor ontslagen personeel, de kosten van rechtszaken en investeringen om weggevallen diensten op te vangen.
Verdriet in Naperville, Illinois. Het DuPage Childrens Museum zou 84 duizend dollar subsidie krijgen om een rondreizende tentoonstelling voor kinderen op te zetten. Maar een pennenstreek maakt daar een einde aan.
Niet dat Doge weet heeft van wat het aanricht in Naperville. Musks ministerie draait de nek om van de subsidieverstrekker, het Institute of Museum and Library Services in Washington. Een reden is niet gegeven, maar het kleine overheidsinstituut spant zich in om minderheidsgroepen aan het lezen te krijgen. Trump en consorten zijn wars van elke vorm van gelijkwaardigheid, inclusie en diversiteit. De directeur van Trumps begrotingsbureau doet ze in februari af als ‘marxistische’ fratsen met belastingcenten ‘die niet ten goede komen aan hen die wij dienen.’
Niet alleen het kindermuseum in Naperville zit met een gat. Doge gooit een slot op het subsidieloket van de federale overheid. Geen enkele ambtenaar kan meer aanvragen afwikkelen van stichtingen, universiteiten en lokale overheden. Via grants.gov wordt elk jaar 500 miljard dollar verdeeld. Die website zit potdicht, ook voor uitgaven waaraan het Congres al zijn zegen gaf.
Doge snijdt ook in het federale personeelsbestand. Sinds januari zijn meer dan 260 duizend ambtenaren óf met betaald verlof gestuurd óf ontslagen. Dat laatste lot treft vooral veel werknemers die nog in hun proeftijd zitten. Zij genieten geen enkele ontslagbescherming.
De ingrepen laten hun sporen na. Op het bureau van Sociale Zekerheid (SSA) schroeft Doge de fraudecontrole op met nieuwe, onbeproefde software en decimeert tegelijkertijd de helpdesk. Het gevolg: voor de lokale kantoren van de SSA ontstaan lange rijen. Wie wel langs de geautomatiseerde ‘poortwachters’ komt, hangt urenlang aan de telefoon.
De chaos is groot omdat veel ervaren ambtenaren zijn ontslagen of vertrokken. Medewerkers met geen of geringere kennis nemen hun plek in. Dat leidt tot nog meer achterstand. 73 miljoen Amerikanen zijn van de sociale zekerheid afhankelijk.
Gemor klinkt op uit de gelederen van militaire veteranen. De botte bijl van Doge gaat ook in het bureau dat hulp biedt aan oud-militairen die in Vietnam en Irak vochten. 2.500 medewerkers worden op staande voet ontslagen, terwijl Doge denkt dat er nog eens 8.000 ambtenaren overbodig zijn – een op de vijf.
Het bureau voor ontwikkelingssamenwerking Usaid is in de woorden van Musk ‘kwaadaardig’, ‘crimineel’ en een ‘slangennest van links-radicale Marxisten die de VS haten’. Vrijwel alle 10 duizend ambtenaren daar krijgen de zak, op net geen 300 werknemers na die later dit jaar het licht mogen uitdoen.
Bij de belastingdienst (IRS) zijn meer dan 6.000 medewerkers in hun proeftijd de laan uitgestuurd. Werk blijft liggen, de telefoon rinkelt onbeantwoord en geknoei met de belastingaangifte blijft onopgemerkt. Door alle ingrepen zal de schatkist dit jaar 500 miljard mislopen, waarschuwt de fiscus in maart.
Terwijl alle aandacht uitgaat naar de gaten die maatregelen slaan in de ambtenarij en de overheidsuitgaven, blijven andere verrichtingen van Doge onbelicht. Werkzaamheden die alle 370 miljoen Amerikanen raken, ook als ze geen bijstand krijgen of wel keurig hun belasting betalen.
Bij elk ministerie en overheidsbureau waar ze binnenkomen dwingen Doge-medewerkers de ongebreidelde toegang af tot computerbestanden met daarin informatie over alle burgers. Vanwege de privacybescherming is streng gereguleerd wie die gegevens mag inzien. Doge trekt zich daar niets van aan. Gewetensvolle directeuren die proberen de deur dicht te houden, worden opzijgezet.
Op 20 maart vaardigt Trump een decreet uit dat privacybeschermers de schrik om het hart slaat. Om ‘verspilling, fraude en misbruik’ tegen te gaan krijgt Doge toestemming om de muren die nu nog om die afzonderlijke databergen staan, neer te halen. Daarmee komt een ‘dataschat’ in beeld waarover geen enkele Amerikaanse regering ooit de beschikking had, signaleert The New York Times. De Republikeinse Partij, die in het verleden zich fel keerde tegen bemoeienis van de staat met het leven van zijn onderdanen, zwijgt.
De krant analyseert welke databases Doge heeft opgevraagd en komt tot driehonderd datavelden waaruit een Amerikaanse versie van Big Brother een profiel zou kunnen opbouwen. Een greep daaruit: Giften aan goede doelen. Klachten ingediend over consumentenproducten (inclusief hypotheken en creditcards). Activiteiten in het buitenland. Persoonlijke e-mailadressen. Verhuiskosten. Medische dossiers en verslagen over verslavingen.
Het overzicht is niet eens compleet, stelt The New York Times. Want Trumps decreet geeft Doge toegang tot ‘alle niet-geheime overheidsinformatie’, dus alle gegevens over vrijwel iedereen in de VS, met uitzondering van geheimen die onder de nationale veiligheid vallen.
‘De overheid kan worden opgelicht omdat computersystemen niet met elkaar praten’, stelt Musk in een interview op Fox News. Door databases aan elkaar te knopen kunnen fraudeurs bijvoorbeeld niet langer bijstand claimen terwijl uit hun belastingaangifte blijkt dat ze daar veel te veel voor verdienen.
Maar misbruikt ligt op de loer, vinden juridische deskundigen. De regering zit straks op een gigantische bron van informatie die ook is aan te wenden om politieke tegenstanders de mond te snoeren. Het aan elkaar knopen van gegevens van alle burgers sluit naadloos aan op de ideeën achter Project 2025. Dat is een masterplan van de radicaalste bondgenoten van Trump om de VS op alle niveaus ‘te bevrijden uit handen van de elite en despotische bureaucraten’.
Grote zorgen zijn er ook omdat Doge artificiële intelligentie inzet om de data open te breken. Het gaat om technologie van nu die wordt losgelaten op data en computersystemen die stammen van ver voor het internettijdperk.
Op zijn minst is er een grote marge voor fouten, met rampzalige gevolgen. Zoals de doodverklaarde VanMetter het tegen The Washington Post verwoordt: ‘Kassiewijle zijn is geen enkel probleem, als je echt dood bent. Maar als je nog leeft, wordt het een zooitje.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant