De Russische inval in Oekraïne was een direct gevolg van de jarenlange aantasting van de mensenrechten in Rusland en het ontbreken van een adequate internationale reactie. Dat zeggen Russische mensenrechtenactivisten in een verklaring die is gericht aan alle deelnemers aan de vredesonderhandelingen over Oekraïne.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
Het streven naar een snelle ‘deal’ tussen de Verenigde Staten en Rusland kan volgens hen leiden tot een instabielere wereld en meer repressie in Rusland zelf. ‘Een onrechtvaardige vrede – een ‘deal’ die in strijd is met de normen van het recht – creëert een gevaarlijk precedent’, aldus de verklaring. ‘Ze normaliseert de Russische oorlog tegen Oekraïne en geeft daarmee het groene licht aan een herhaling van externe agressie en een nieuwe golf van nog hardere repressie binnen Rusland.’
Volgens de auteurs moeten mensenrechten weer de hoeksteen worden van de internationale politiek en centraal staan in toekomstige vredesbesprekingen over Oekraïne. ‘Wij roepen alle deelnemers aan de vredesonderhandelingen over Oekraïne op de menselijke maat op de eerste plaats te zetten: het lot van krijgsgevangenen en de bescherming van de burgerbevolking, ook in de bezette gebieden.’
De meeste ondertekenaars van de verklaring hebben uit voorzorg hun land verlaten. Zoals Sergej Loekasjevitsj, directeur van het door de Russische autoriteiten gesloten Sacharovcentrum, en de als ‘buitenlandse agent’ aangemerkte voorvechter van de mensenrechten Lev Ponomarjov. De namen van enkele mensen die hebben meegewerkt aan de totstandkoming van de verklaring zin ‘uit veiligheidsoverwegingen’ weggelaten, vermoedelijk omdat zij zich nog in Rusland bevinden.
Een van de auteurs is Oleg Orlov, de eerder (wegens ‘discrediteren’ van de Russische strijdkrachten) tot 2,5 jaar gevangenisstraf veroordeelde medeoprichter van de inmiddels verboden mensenrechtenorganisatie Memorial. Hij kwam begin augustus vorig jaar vrij bij een gevangenenruil met de Verenigde Staten. Hij kan niet terug naar zijn land, omdat er geen schriftelijke bevestiging is dat hij ook daadwerkelijk gratie heeft gekregen.
De ondertekenaars waarschuwen dat zich sinds het aantreden van Donald Trump als president van de Verenigde Staten in de internationale politiek ‘een nieuwe, serieuze crisis’ aftekent, ‘een wereld zonder regels’. Dat is volgens hen een concept dat de Russen al te bekend voorkomt. ‘Voor ons bestaat die ‘wereld zonder regels’ niet sinds 2025, niet sinds de grootschalige inval in Oekraïne in februari 2022 en zelfs niet sinds februari 2014. Een kwarteeuw lang heeft Poetins bewind Rusland omgevormd, met het ontkennen van mensenrechten als uitgangspunt.’
Trump streeft naar een zo snel mogelijk eind aan de oorlog, maar is daarbij volgens de auteurs vooral uit op effectbejag, niet op effectiviteit. ‘De president van de VS stelt met zijn verklaringen en handelingen in feite de agressor gelijk aan het slachtoffer van de agressie.’ Dat gaat volgens hen ten koste van veiligheidsgaranties voor Oekraïne en van rechtvaardigheid, en brengt een duurzame vrede niet dichterbij.
Rode draad van het betoog is dat er een direct verband bestaat tussen de Russische inval in Oekraïne en de groeiende repressie tegen andersdenkenden in Rusland. Rusland telt volgens Memorial inmiddels ten minste 930 politieke gevangenen, van wie ongeveer de helft vanwege religieuze motieven (onder hen vooral Jehova’s Getuigen en leden van islamitische organisaties).
Zij beantwoorden aan alle daartoe opgestelde criteria. Maar alles bij elkaar zitten volgens de organisatie meer dan drieduizend mensen in Rusland vast om politieke motieven. Onder hen bevinden zich ook Oekraïense gevangenen en Russische deserteurs.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant