Regeringspartijen CDU en CSU benoemden maandag hun ministers voor de nieuwe Duitse regering. Vanuit de eigen achterban klonk direct het verwijt dat het een wel heel conservatieve club is geworden. Duitsland wacht een majeure politieke koerswissel.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
Een elektronica-ondernemer, een energielobbyist en een oud-militair: de aantredende ministersploeg van CDU/CSU moet vormgeven aan een conservatieve koers voor de nieuwe Duitse regering. Maandag maakte de partijcombinatie, die op 23 februari de verkiezingen won, haar ministers bekend. Regeringspartner SPD doet dat komende dagen.
Vanuit de meer progressieve vleugel van de CDU klonk meteen het verwijt dat de eigen ministersploeg een uiterst conservatieve club is, zoals niet is voorgekomen ‘in de periode van Adenauer tot Merkel’ – dat wil zeggen in de volledige geschiedenis van CDU-regeringen in de Bondsrepubliek Duitsland.
‘Er zit niet één iemand in die de werknemers en de christelijk-sociale wortels van onze partij vertegenwoordigt’, klaagde CDU-prominent Dennis Radkte in de Süddeutsche Zeitung.
De CDU en haar Beierse zusterpartij CSU krijgen tien van de zeventien Duitse ministeries. De overige zeven gaan naar de sociaal-democratische SPD. Daarvan zijn de belangrijkste Defensie, Financiën, en Justitie. De SPD maakt haar ministers vóór 5 mei bekend. Eerst moet het voltallige ledenbestand stemmen over het coalitieverdrag. De verwachting is een akkoord op dinsdag, ondanks onvrede binnen de linkervleugel van de SPD.
Sinds de CDU op 23 februari de Duitse verkiezingen won, staat partijleider Friedrich Merz onder grote druk om het door hem beloofde conservatieve beleid gestalte te geven. De partijleider jaagde verkennings- en formatiegesprekken er in recordtempo doorheen. De uitzonderlijke tijden waarin we leven, dwongen hem daartoe, zegt Merz. Maar vanuit de CDU klinkt de kritiek dat de 69-jarige Merz ‘huis en hof’ verkoopt wegens zijn eigen ambitie om bondskanselier te worden, na twee mislukte pogingen.
Merz voerde campagne op twee hoofdthema’s. De grenzen gaan dicht voor asielzoekers, familiehereniging wordt drastisch beperkt, uitzettingen worden sterk opgevoerd. En de Duitse economie, die in zeer zwaar weer verkeert, krijgt een Neustart: belastingverlagingen voor bedrijven, afbouw van de moordende Duitse bureaucratie en bovenal een strakke overheidsbegroting die vasthoudt aan de schwarze Null, de grondwettelijke rem op staatsleningen.
‘Links is voorbij’, zei Merz tijdens de verkiezingscampagne, tot vreugde van de conservatieve CDU-vleugel waarvan hijzelf ook deel uitmaakt.
Nog geen twee weken na de verkiezingen kondigde Merz samen met de SPD het grootste pakket staatsleningen in de Duitse geschiedenis aan. Dat behelst 500 miljard euro aan kredieten om de komende tien jaar de Duitse infrastructuur in brede zin op te waarderen. Het gaat om (spoor)wegen, glasvezel en het elektriciteitsnet, maar ook om gezondheidszorg, onderwijs en kinderopvang. Voor investeringen in defensie en veiligheid is helemaal geen budgettair plafond meer.
Controles langs de Duitse grenzen blijven, maar Merz’ belofte elke asielzoeker te weigeren is in het coalitieakkoord vertaald naar het voornemen ‘terugwijzingen aan de grens in samenspraak met buurlanden’ te organiseren.
Opvallend in de nieuwe ministersploeg is de grote invloed van de CSU, het kleine Beierse zusje van de landelijke CDU. De partij leunt vrijwel geheel op kiezers uit de grote zuidelijke deelstaat Beieren, maar levert ruim 20 procent van de zetels in de combinatie CDU/CSU, die op nationaal niveau in de Bondsdag als één fractie optreedt.
Dit keer krijgt de CSU zelfs het machtige ministerie van Binnenlandse Zaken in handen. Dat geeft de zeer conservatieve Beierse christendemocraten, op de uiterste rechterflank van het politieke midden, zeggenschap over alles van migratiebeleid tot politie en veiligheidsdiensten. Verder krijgt de CSU krijgt het landbouwministerie, dat de afgelopen jaren in handen was van aartsrivalen De Groenen, het nieuwe ministerie van Onderzoek en Technologie, en een staatssecretaris op Buitenlandse Zaken.
Als alle hobbels op tijd worden genomen, benoemt de Bondsdag op 6 mei CDU-leider Friedrich Merz tot bondskanselier. Nog diezelfde dag beëdigt president Frank-Walter Steinmeier de kabinetsleden. Daarna kan de 25ste regering van de Bondsrepubliek Duitsland beginnen.
De belangrijkste CDU/CSU-ministeries
Economische Zaken en Energie: Katherina Reiche (CDU)
Reiche (51) geldt als verrassing op het ministerie dat gaat over alles van industriepolitiek tot wapenexporten voor Oekraïne, en met de nieuwe toevoeging ‘Energie’ ook over een goed deel van het klimaatbeleid. Reiche was van 2009 tot 2015 staatssecretaris op de departementen Milieu en Verkeer. In 2015 werd zij lobbyist voor het verband van gemeentebedrijven. Sinds 2020 leidt Reiche Westenergie, dochter van energiereus E.ON. Het Duitse werkgeversverband bejubelde haar aanstelling, en hoopt op ‘een moderne energiepolitiek die stroom betaalbaar maakt.’
Binnenlandse Zaken: Alexander Dobrindt (CSU)
Het invloedrijke ministerie van Binnenlandse Zaken gaat naar CSU-prominent Alexander Dobrindt. Hij moet een ‘ommekeer’ in de Duitse migratiepolitiek helpen vormgeven. Dobrindt geldt hier als hardliner, schrijft de Frankfurter Allgemeine. Volgens hem is irreguliere migratie de oorzaak van maatschappelijke polarisering en de opkomst van de deels extreemrechtse AfD, en daarmee een gevaar voor de CDU/CSU. Oekraïeners in Duitsland moeten werken, of terug. Dobrindt wil een ‘volledige rem op illegale migratie’.
Buitenlandse Zaken: Johann Wadephul (CDU)
De oud-militair Johann Wadephul wordt de eerste CDU-buitenlandminister in zestig jaar. Als plaatsvervangend CDU-fractievoorzitter was hij al verantwoordelijk voor buitenland- en veiligheidspolitiek binnen de partij. Zijn benoeming zal geen onverdeeld genoegen zijn voor de ambtelijke top op Buitenlandse Zaken. Wadephul is een vertrouweling van Merz, terwijl zijn ministerie traditioneel om invloed wedijvert met het kantoor van de bondskanselier. Zaken als de Oekraïne-oorlog gelden bijvoorbeeld als Chefsache.
Digitalisering en Staatsmodernisering: Karsten Wildberger (CDU)
De grote verrassing uit de CDU-ministersploeg is nu nog bestuursvoorzitter van Ceconomy, eigenaar van elektronicaconcern Saturn en Mediamarkt. Hij moet uitvoering geven aan een vurige wens van Merz: het moderniseren en digitaliseren van de Duitse staat en haar (ambtelijke) processen. Het reduceren en digitaliseren van de staatsbureaucratie is een speerpunt van elke nieuwe regering. Wildberger geldt als Macher, iemand die woorden in daden omzet. Maar de politiek is voor hem nieuw terrein.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant