De Canadese parlementsverkiezingen maandag worden gedomineerd door de president in het buurland. Toch zou zelfs zonder Trump de economie het thema zijn geweest. Vooral door gestegen woonkosten komen veel Canadezen moeilijk rond, ziet ook een voedselbank in Winnipeg.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit het Canadese Winnipeg.
Hoe hij merkt dat steeds meer mensen in Canada worstelen met hun dagelijkse uitgaven? ‘Heel eenvoudig’, zegt Dave Feniuk. ‘Voor de pandemie, in 2019, serveerden we hier jaarlijks 85 duizend maaltijden. Het afgelopen jaar waren dat er 179 duizend.’ Hij is nou eenmaal gek op cijfers, zegt de boomlange man met ringbaard en baseballpet verontschuldigend. Om er meteen lachend aan toe te voegen dat hij nog meer van mensen houdt. ‘Anders houd je het geen tien jaar vol als uitbater van een voedselbank.’
De betreffende voedselbank heet Agape, onbaatzuchtigheid in oud-Grieks, en bevindt zich in een grote, tl-verlichte kelder in het centrum van Winnipeg, een stad van zevenhonderdduizend inwoners die op de as van oost naar west precies het midden van Canada markeert. Om Feniuk heen verrijzen hoge stapels boterhammen met pindakaas en chemisch roze jam. Tientallen snelle handen stoppen papieren boodschappen tassen vol met mueslirepen, mandarijnen en pakjes druivensap.
Maandag kiezen de Canadezen een nieuw parlement. Economische onzekerheid was de rode draad in de campagne die werd gedomineerd door de boze en wispelturige buurman: Donald Trump. Dat de Amerikaanse president zijn handelsoorlog ook richt op de noorderbuur en loyale bondgenoot, was voor de meeste mensen in Canada een schok – om nog maar te zwijgen over Trumps dreigementen om hun land in te lijven als 51ste Amerikaanse staat. Men vreest dat Trumps handelstarieven en de algehele onzekerheid Canada in een recessie zullen storten.
Maar ook in een Trumploze wereld was de economie het belangrijkste verkiezingsthema geweest. De kosten van het dagelijks leven zijn in Canada de afgelopen jaren drastisch gestegen. Boodschappen zijn sinds de pandemie veel duurder geworden – een gemiddeld percentage van de inflatie is er niet, omdat de prijzen in Canada regionaal verschillen. Uit lokale onderzoeken blijkt dat sommige producten zijn verdubbeld in prijs. Maar de grootste boosdoener zijn de woonkosten. Door krapte op de huizenmarkt stegen de kosten van zowel koop als huur in het afgelopen decennium met tientallen procentpunten.
‘Dit noem ik een goed begin van de dag’, gromt een dakloze met woest overeindstaand haar als hij zijn kartonnen beker met verse kippensoep met een teug naar binnen giet. Een zuinig zonnetje is doorgebroken boven dit wat haveloos ogende deel van de binnenstad. In de rij voor de voedselbank staat een dwarsdoorsnede van de veelkleurige Canadese samenleving: ouderen met linnen boodschappentasjes in de aanslag, jonge mannen in trainingspakken met tatoeages op hun knokkels, moeders met dreumesen in sneeuwpakken. Daartussen een refrein van daklozen, jong en oud, met gezichten die even grauw zijn als de sneeuwresten langs de weg.
Veel Canadezen geven de regerende Liberale Partij en specifiek ex-president Justin Trudeau de schuld van wat in Canada de ‘betaalbaarheidscrisis’ is gaan heten. Uit peilingen blijkt dat vooral twee groepen het vertrouwen in de Liberalen hebben verloren: jongeren die hun toekomstdromen niet kunnen financieren en ouderen die niet uitkomen met hun pensioen. Hun woede richt zich op de hogere belastingdruk, ondanks de inflatie, en specifiek op de CO2-belasting die Canadezen sinds een paar jaar betalen.
Trudeau’s opvolger Mark Carney (60), zowel lijsttrekker als zittend interim-premier, heeft die belasting afgeschaft en ook andere belastingvoordelen beloofd aan Canadezen met lage en middeninkomens. Daarnaast presenteerde hij afgelopen week een crisisplan dat voorziet in grootse investeringen in onder andere woningbouw, economische infrastructuur die Canada minder afhankelijk moet maken van de VS en in defensie.
Extra schulden maken is onontkomelijk, zei Carney bij de presentatie van zijn plannen. ‘Als er geen crisis was, zouden jullie mij hier niet zien’, is een gevleugelde campagneuitspraak van Carney, die naam maakte als de voorzitter van de Canadese centrale bank in de financiële crisis van 2008 en als degene die de Britse centrale bank door de Brexit stuurde. Hij gaat aan de leiding in de peilingen, maar de onvrede over de gestegen levenskosten is een achilleshiel voor de midden-linkse partij die al tien jaar aan de macht is.
Volgens zijn tegenspeler Pierre Poilievre (42) zijn de geplande extra schulden het zoveelste bewijs dat Canada onder Carney en voortzetting zou krijgen van ‘het verspilde decennium’ onder Trudeau. Bij elk campagne-evenement hamert hij erop dat de Liberalen schuldig zijn aan ‘de afgenomen kwaliteit van leven’. De Conservatieven willen het tij keren met belastingverlagingen voor iedereen. Verder beloven ook zij te investeren in nieuwe woningen, zonder nieuwe schulden te maken. Hoe Poilievre zijn plannen wel wil financieren, heeft hij nog niet bekendgemaakt.
Ook in Winnipeg is de huizenmarkt de grootste aanjager van armoede. ‘Hier in de binnenstad waren de meeste mensen al niet rijk’, zegt Feniuk. ‘Maar nu zien we hier bij Agape in toenemende mate working poor: mensen die moeten kiezen tussen de huur en de boodschappen of de huur en de kinderopvang.’ Behalve jonge gezinnen ziet hij onder de nieuwe voedselbankgangers ook veel ouderen die niet meer rondkomen van hun pensioen.
Het zijn mensen zoals Joanne Bedard (72) en Robert Lassi (77), de twee voedselbankvrijwilligers die een enorme partij door een bakker gedoneerde broodjes staan te verdelen in gezinsporties. Zelf nemen ze straks ook een zak mee, en nog wat ‘andere boodschappen’. De goede vrienden hebben allebei een werkend leven van meer dan veertig jaar achter de rug, in respectievelijk de thuiszorg en een voedselverwerkingsfabriek, en dus een (bijna) volledig pensioen. ‘Maar ik ben verhuisd vanwege de hoogte van de huur en hij kan de eigen bijdrage voor zijn medicijnen met moeite betalen’, zegt Bedard.
De kleine, kordate vrouw met schort voor relativeert ook. ‘Ik vind het veel erger voor de jongeren, die hebben hun leven nog voor zich. Hier bij Agape werken ook veel ex-verslaafden, ze doen het zo goed!’
In Winnipeg wonen bovengemiddeld veel inheemse Canadezen. Hun sociaal-economische situatie is over het algemeen slechter dan die van de rest van de bevolking en door postkoloniale trauma’s kampen zij ook vaker met psychische problematiek. Veel inheemse jongeren worstelen met verslavingsproblemen, vooral sinds fentanyl is komen aanwaaien van over de grens met de VS, maar anderhalf uur rijden.
Op de stoep voor de voedselbank staat Zaraya Crate (27). Ze plukt wat aan de chocolademuffins uit haar papieren tas vol eten, haar grote, haast kinderlijk de wereld in kijkende ogen wazig van de drugs. ‘Een eigen huis’, zegt ze, ‘is iets wat ik alleen uit dromen ken.’ Later ziet de Volkskrant haar ronddrentelen in een winkelgebied verderop, nauwelijks nog aanspreekbaar. Haar zak eten laat ze staan voor de ingang van een koffietent waar ze is gaan bedelen om sigaretten.
‘Ook voor deze groep zijn wij het eerste aanspreekpunt’, zegt Dave Feniuk. Over partijpolitiek houdt hij zich op de vlakte, maar hij wil wel kwijt dat de aandacht voor de Canadese oorspronkelijke bevolking bij beide grote partijen zwaar tekortschiet. ‘Ja, Trudeau heeft een paar stappen in de goede richting gezet’, zegt hij. ‘Maar het was helaas toch vooral symboliek.’
Feniuk zou het liefst teruggaan naar de tijd voor de pandemie. Toen kregen de mensen het eten niet in papieren tassen mee naar huis, maar konden ze elke ochtend en middag in de kelder aanschuiven voor een warme maaltijd. Hij kon toen veel beter zien met wie het naar omstandigheden goed ging en wie hij dringend moest proberen door te verwijzen aan hulpdiensten. ‘We kunnen niet terug naar dat systeem helaas, het zou niet passen. We hebben gewoon te veel mensen die van ons afhankelijk zijn.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant