Sterk aan Complot is dat auteur Jan Paul Schutten complotdenkers toch met empathie benadert en hun ideeën van alle kanten onderzoekt.
schrijft voor de Volkskrant over jeugdliteratuur.
De mensheid uitroeien is zo moeilijk niet. Als dat écht de bedoeling was achter de uitbraak van Covid-19, dan waren we er niet meer.
Non-fictiegrootmeester Jan Paul Schutten op zijn laconiekst in het prachtig vormgegeven Complot (Blauw Gras, € 19,99, 11+), geïllustreerd door Koen Aelterman. Het uitroeien van complottheorieën, dankzij TikTok ook onder jongeren rondgepompt, blijkt heel wat lastiger.
Scholieren op tijd trainen om valse argumenten, innerlijke tegenspraak en gebrek aan bewijs te doorzien is daarom bittere noodzaak. Mooi dus, dat er nu actuele, uitdagende filosofische jeugdliteratuur verschijnt. Vuile handen bijvoorbeeld (Querido, € 9,99, 13+), het boekje dat Marco Kunst maakte voor de Maand van de Filosofie.
De radicaliserende milieuactivist Achim wordt met een bom op weg naar Schiphol achternagezeten door zijn doodzieke zus Leila in haar volautomatische rolstoel. Mooi materiaal voor een klassengesprek, maar echt geloofwaardig wil het verhaal niet worden.
Veel interessanter, grappiger én nuttiger is het om naar complottheorieën te kijken met Jan Paul Schutten. De aarde is plat, de maan nooit bezocht door mensen en 9/11 was geen aanslag, maar een overheidsoperatie: moeilijk serieus te nemen, maar wat brengen weldenkende mensen er tegenin?
Want hoe gekmakend het ook is om flat earthers aan te horen, fascinerend zijn hun buitenissige verklaringen soms wel. Zo laat Schutten een wereldkaart van Orlando Ferguson uit 1893 zien waarin de platte aarde toch een beetje bol gemaakt lijkt en op elke van de vier hoeken een aartsengel staat.
Net als in een aantal van zijn eerdere, bekroonde non-fictieboeken is Schutten op een missie om zijn lezers met veel humor en sfeervolle details te laten zien op hoeveel boeiende manieren je naar de wereld kunt kijken, terwijl hij tegelijkertijd met aanstekelijke gedrevenheid voor wetenschap pleit. Geamuseerd, maar ook een beetje boos over onzin die ondanks tegenbewijzen wordt geloofd.
Sterk aan Complot! is dat Schutten complotdenkers toch met empathie benadert en hun ideeën van alle kanten onderzoekt. Hij legt uit waarom het ene onwaarschijnlijker is dan het andere, wijst veelvoorkomende denkfouten aan die we allemaal weleens maken en beschrijft hoe het voelt om voor idioot te worden uitgemaakt.
Dat laatste doet hij aan de hand van satiricus Peter McIndoe, die tot kortgeleden verkondigde dat vogels niet echt zijn, maar spionerende drones. Hoewel hij al die jaren wist waar hij mee bezig was, maakte het hem boos en somber dat op televisie de draak met hem werd gestoken. Wees lief voor complotdenkers, wil Schutten maar zeggen.
Maar ook weer niet té. Elk hoofdstuk eindigt met een eindrapport en dat is meestal niet mals. Hoe klein is de kans dat dit complot echt is?
‘Kleiner dan de kans dat je kriebel op je hoofd hebt en dat je in de spiegel kijkt en ontdekt dat die jeuk wordt veroorzaakt door een school blauwe vinvissen’, of: ‘Even klein als de kans dat Taylor Swift, Donald Trump en Greta Thunberg samen een geheim plan hebben om Disneyland aan te vallen en te veroveren.’
Van iemand die zo creatief complotten ontzenuwt, mogen we blij zijn dat hij ze niet zelf bedenkt.
Jan Paul Schutten: Complot. 11+; Blauw Gras; 144 pagina’s; € 19,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant