Terwijl Rome zaterdag zijn kerkvader begroef, rouwde Buenos Aires om het verlies van zijn zoon. Tot verbroedering zal paus Franciscus’ overlijden niet leiden, denkt correspondent Joost de Vries. ‘De roep om elkaar in het verdriet te vinden, is waarschijnlijk van korte duur.’
Hoe hebben de Argentijnen de uitvaart van ‘hun’ paus Franciscus zaterdag beleefd?
‘Op het Plaza de Mayo in Buenos Aires, het plein voor de kathedraal waaraan ook het presidentiële werkpaleis is gevestigd, was een herdenkingsmis die geleid werd door aartsbisschop Jorge García Cuerva. Het plein stond redelijk vol: niet hutjemutje, maar wel grotendeels gevuld. Via schermen in aanpalende straten konden mensen meekijken. Maar het was niet zo dat de hele stad vandaag met de handen gevouwen de paus herdacht.
‘De uitvaart van paus Franciscus was sowieso in heel Argentinië via de televisie te volgen. Sinds zijn overlijden zijn veel Argentijnse nieuwszenders ongeveer 24 uur per dag op het Vaticaan gericht geweest. In de media was het heel groot.
‘Buenos Aires is natuurlijk de stad van Jorge Mario Bergoglio, de man die Franciscus was voor hij paus werd. Hij is hier geboren en getogen. Als tiener voelde hij al de roeping van God. In 1998 werd hij aarstbisschop in de grote kathedraal van de Argentijnse hoofdstad. Toen hij paus werd, benoemde hij García Cuerva als zijn opvolger. Bergoglio ging hier als priester vaak de arme volkswijken in – tot hij in 2013 paus werd, het land verliet en nooit meer terugkeerde.’
Na het overlijden van de paus kondigde Argentinië zeven dagen van nationale rouw af. Heeft deze periode het land verenigd?
‘De aartsbisschop had het daar wel over. “Laat de tranen die wij nu plengen, neerdalen op vruchtbare grond waaruit dan eenheid mag groeien”, zei hij nogal archaïsch. Die eenheid is iets waar Argentinië erg naar verlangt, maar niet weet te vinden.
‘Argentinië is politiek enorm verdeeld. Aan de linkerkant is er de grote politieke stroming van de peronisten. Daartegenover staat conservatief rechts, momenteel vertegenwoordigd door Javier Milei, de ultrarechtse president. In het verleden heeft hij de paus zelfs uitgescholden, maar zaterdag was hij wel in het Vaticaan. En in Buenos Aires troffen twee prominente Argentijnse politici van links en rechts elkaar bij de herdenkingsmis.
‘Maar hoewel de bisschop oproept om samen te rouwen om de paus, om elkaar te vinden in het verdriet en samen verder te gaan, is die eenheid waarschijnlijk van korte duur. Komend najaar zijn parlementsverkiezingen en dan zullen de linkse peronisten alles op alles zetten om terrein terug te winnen op rechts.
‘De kloof in Argentinië is zo groot, dat zelfs Bergoglio na zijn vertrek ervoor vreesde, zo lijkt het. Paus Franciscus, is de lezing hier, wilde niet in dat wespennest van de Argentijnse politiek verstrikt raken. Daarom zou hij nooit naar zijn land zijn teruggekeerd. Hij wilde niet geclaimd worden door de ene of de andere kant, is de gedachte.’
Heeft de dood van de paus zijn reputatie in zijn thuisland nog veranderd?
‘Dat denk ik niet. Toen Bergoglio paus werd, hadden negen op de tien Argentijnen hem hoog zitten. De verwachtingen waren hooggespannen: een jezuïet die de naam Franciscus aannam en naar het voorbeeld van de katholieke heilige het opnam voor de natuur en de armen. In Buenos Aires bekommerde hij zich als priester al om de minderbedeelden en spoorde hij andere geestelijken aan om hetzelfde te doen.
‘Sommigen hoopten dat hij met datzelfde menselijke priesterschap de boel in Rome zou opschudden. Zijn oproep aan Argentijnse jongeren luidde altijd: maak rumoer en schop maar tegen heilige huisjes aan. Maar je kunt je afvragen hoe progressief paus Franciscus werkelijk was. Op allerlei ethische thema’s heeft hij zich conservatief getoond. Hij veroordeelde het misbruik en ging door het stof, maar het celibaat heeft hij bijvoorbeeld nooit aangepakt. Hij heeft nooit toegestaan dat mensen met een partner priester kunnen worden.’
‘Zijn populariteit is met de jaren gedaald. In een peiling van vorig jaar waren nog slechts 6 op de 10 Argentijnen positief over hun paus.’
Het katholicisme is in Argentinië nog altijd groot. Waaraan merk je dat in het dagelijks leven?
‘In Buenos Aires struikel je over de prachtige katholieke kerken. De ene is nog fraaier dan de ander, met van binnen veel barok en goud. Voor de Argentijnse wet heeft het katholicisme nog steeds een status aparte. Er is geen absolute scheiding tussen kerk en staat.
‘Tegelijkertijd heeft een deel van de bevolking de afgelopen decennia allerlei conservatieve gewoonten afgeschud. In 2020 is hier abortus gelegaliseerd. Voor ons lijkt dat laat, maar voor feministische bewegingen in andere Latijns-Amerikaanse landen was het een voorbeeld.
‘Het aantal katholieken in Argentinië is wel teruggelopen, ook tijdens Franciscus’ pontificaat. De landelijke Wetenschapsraad deed in 2019 een herhaalonderzoek naar religie in Argentinië. In 2008 noemde driekwart van de Argentijnen zichzelf nog katholiek. In 2019 was dat ruim 60 procent. Inmiddels zijn we natuurlijk nog zes jaar verder.’
Leeft het aanstaande conclaaf, waarin de kardinalen een nieuwe paus kiezen, ook?
‘Net als in andere delen van de wereld waar veel katholieken wonen, zal dat op de televisiezenders ongetwijfeld een groot nieuwsitem zijn. De warme paus Franciscus is erin geslaagd dat grote machtige instituut iets dichter bij de mensen te brengen. De Argentijnen zullen kijken of de kardinalen iemand kiezen die deze erfenis in ere houdt.
‘Er zijn ongetwijfeld veel Argentijnse katholieken die het conclaaf vanuit hun geloof met grote interesse zullen volgen. Maar nu paus Franciscus in zijn graf ligt en maandag de vlaggen niet meer halfstok zullen hangen, vermoed ik toch dat de meeste Argentijnen gewoon verder zullen gaan met hun leven.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant