Michel Bisson heeft in de kwart eeuw dat hij burgemeester is van het Franse dorpje Lieusaint – 14.000 zielen ten zuidoosten van Parijs – al van alles meegemaakt. Maar de uitdaging waar hij nu voor staat, slaat alles. Wat er is gebeurd? Een paar jaar geleden takten er van de ene op de andere dag ineens elke ochtend rond zeven uur honderden, toen duizenden auto’s en vrachtwagens van de A5 af, de snelweg vol files richting Parijs. Sindsdien denderen die door de straatjes van Lieusaint (wat ironischerwijs ‘heilige plek’ betekent). Langs de school, langs de crèche, onder de platanen. In één klap is een slaperig, residentieel dorp een toeterende, ronkende stoet staal geworden.
Hoe dat komt? Door Waze, de Google-app die automobilisten die vastzitten op de A5 een snellere route toont. Een geweldige uitvinding voor wie op tijd op zijn werk wil komen of twee minuten op zijn schema wil inlopen. Maar een ramp voor dorpjes als Lieusaint. De burgemeester, zelf Waze-gebruiker, heeft sommige straten eenrichtingsverkeer gemaakt, de maximumsnelheid verlaagd, een stoplicht neergezet. Maar niks werkt. Waze stuurde wat medewerkers, vanuit het hoofdkantoor in Nederland, maar dat bleek alleen pro forma. Een app, met algoritmes, is niet vatbaar voor argumenten als ‘sorry, de gemeenteraad heeft unaniem besloten om het verkeer te reduceren’.
Dit verhaal komt uit het nieuwe boek van de Zwitsers-Italiaanse schrijver Giuliano da Empoli, L’Heure des prédateurs, dat hier laatst al terloops langskwam. Maar het verdient meer aandacht, zeker in een week waarin de Europese Commissie voor het eerst zijn nieuwe digitale wetgeving gebruikt om Apple en Meta te beboeten. Die boetes tonen dat Europa van plan is om (ondanks politieke intimidatie vanuit Washington) almachtige tech-bedrijven te blijven reguleren. Dit raakt direct aan het voorbeeld van Waze in Lieusaint.
Da Empoli, oud-adviseur van de Italiaanse premier Matteo Renzi en nu publicist en docent aan Sciences Po in Parijs, gebruikt dit voorbeeld om vlijmscherp de formidabele uitdaging te schetsen waar Europese democratieën momenteel voor staan. Ze vechten voor hun eigen voortbestaan. „In de twintigste eeuw was de grote kloof in de politiek die tussen staat en markt: het debat draaide om de balans tussen publiek belang en het belang van bedrijven. Vandaag gaat het om de balans tussen mens en machine. Hoeveel mag je als samenleving overlaten aan algoritmes en onder welke voorwaarden?”
Wat de auteur zorgen baart: dat gevecht om de toekomst van de democratie wordt nú uitgevochten, „en het bewustzijn van politici hiervan is ongeveer nul”. In zijn boek, opvolger van het succesvolle Kremlinfluisteraar, schetst Da Empoli hoe autocraten („roofdieren”) als Donald Trump, Mohammed bin Salman of Nayib Bukele, en de techbro’s elkaar als rode loper gebruiken. Beide partijen willen de bestaande democratische orde kapotmaken door constant verdeeldheid en chaos te zaaien. Meta, Apple en X pompen leugens, provocaties en dreigementen van de autocraten rond, en kloppen elk anti-woke vuurtje tot enorme proporties op. In ruil daarvoor ontlopen ze ieder toezicht en kunnen ze hun gang gaan. „Chaos is niet langer het wapen van rebellen, maar het kenmerk van deze heersers.”
Het geklaag van diegenen die de democratie zeggen te verdedigen, is echter van een ongelooflijke hypocrisie en intellectuele armoe, vindt Da Empoli. President Clinton ontsloeg techbedrijven van elke inhoudelijke verantwoordelijkheid. Het waren de Democraten die in 2012, onder Obama, het eerste pact met Google sloten. Obama wilde een tweede termijn, maar stond zwak in de peilingen. Hij contracteerde Google-baas Eric Schmidt, die met een bataljon techneuten elke mogelijke Obama-stemmer benaderde. Zo won Obama. Als dank vrijwaarde hij de techsector van regulering. Trumps tweede termijn bewijst wat een ongelooflijke misrekening dat was.
Europa probeert als enige continent democratieën te beschermen tegen deze malafide overval. Wie wil begrijpen hoe acuut dit is, moet dit boek vooral lezen.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC