Zaterdag kijkt de wereld nog eenmaal naar paus Franciscus, wiens begrafenis in Rome tegelijkertijd het toneel is voor een samenzijn van wereldleiders. Bij leven zocht hij juist liever de marge op: ‘Dit past helemaal niet bij hem.’
is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan van de Volkskrant. Ze woont in Rome.
De realiteit is beter te zien vanuit de periferie dan vanuit het centrum, herhaalde paus Franciscus vaak. Het principe bracht de kerkleider ver buiten de muren van het Vaticaan, tot in Indonesië, Zuid-Soedan en Irak.
Maar om vergeten plekken te zien had hij geen pauselijk vliegtuig nodig, wist de Argentijn, die ook met regelmaat de uitgestrekte rafelranden van zijn woonplaats Rome verkende. Zo bezocht hij al vroeg in zijn pontificaat de buitenwijk Tor Bella Monaca, een aaneenschakeling van barse flatgebouwen, bekend vanwege de drugshandel en het straatgeweld die ertussen plaatsvinden.
Buurtbewoner Serena Di Giosia (53) herinnert zich de dag, ruim tien jaar geleden, alsof het gisteren was. ‘Nu ik eraan terugdenk, klopt mijn hart sneller’, zegt de bankmedewerker, die net tijdens de ochtendmis voor haar paus gebeden heeft. Bij het altaar, waar de blinde Di Giosia zich door haar geleidehond langs laat loodsen, staat een foto van Franciscus.
Een kerk kan moeilijk meer verschillen van de Sint-Pietersbasiliek dan de in 1988 uit grijs beton opgetrokken bunker in Tor Bella Monaca, 20 kilometer ten oosten van Vaticaanstad. Maar ook dit is Rome. Sterker nog: de wijk mag ver van het centrum zijn, maar misschien is de met marmer geplaveide binnenstad wel de echte periferie, stelt priester Giulio Barbieri (47).
Want ja, deze wijk kent heus zijn problemen. Hij moest onlangs nog getuigen in een zaak over een steekpartij tussen twee tienermeisjes. ‘Maar het centrum van een mensenleven is geluk’, doceert de priester. ‘Mensen met veel geld zijn daar vaak ver van verwijderd, iemand in Tor Bella Monaca kan dat veel beter begrijpen.’
Paus Franciscus was dol op zulke omdraaiingen, herinnert Di Giosia zich. Tijdens het pauselijk bezoek zong ze in het kerkkoor. ‘Hij zei: jullie zijn er om de bezoekers te helpen zingen.’ Iemand die in de schijnwerpers staat is niet belangrijker, maar draagt hooguit meer verantwoordelijkheid dan de rest, wilde de paus maar zeggen.
Zaterdagochtend staat hij nog eenmaal in het middelpunt van wereldwijde aandacht, tijdens zijn uitvaartmis op het Sint-Pietersplein. De gastenlijst is indrukwekkend: hoogwaardigheidsbekleders uit 170 landen reizen af naar Rome, dat zich voorbereidt op een enorme veiligheidsoperatie.
Zowel de Oekraïense president Volodymyr Zelensky als de Amerikaanse president Donald Trump komt. Het wordt hun eerste ontmoeting sinds de ruzie in het Witte Huis eind februari, terwijl Russische raketten in Oekraïne onverminderd verderf zaaien. Het bezoek aan Rome is ook Trumps eerste buitenlandse reis in zijn tweede presidentstermijn, midden in een conflict met Europa over importtarieven.
Woensdag zei Trump ‘veel ontmoetingen’ met andere wereldleiders te verwachten. EU-voorzitter Ursula von der Leyen bevestigde dat een gesprek met Trump tot de mogelijkheden behoort, maar ‘het hoofddoel van de reis is de begrafenis van de paus’.
Of Zelensky en Trump elkaar zullen ontmoeten, is nog onduidelijk. De gedetailleerde en ijzeren protocollen van het Vaticaan bieden een excuus om de confrontatie te vermijden: de wereldleiders krijgen hun plaats toegewezen op alfabetische volgorde naar land, waarbij men de Franse namen hanteert.
Alsof God het zo voorzien heeft, want United States en Ukraine zouden ongemakkelijk naast elkaar zitten, en ook de Stati Uniti zijn binnen handbereik van Ucraina, maar tussen de États-Unis en Ukraine zit een comfortabele buffer.
Toch zou het afscheid van de man die zich opwierp als ‘paus van de laatsten’ en vredesduif zaterdag zomaar uit kunnen lopen op een decor voor onderhandelingen tussen de machtigen der aarde. De ironie daarvan ontgaat de Di Giosia in Tor Bella Monaca niet. ‘Dit past helemaal niet bij Franciscus’, vindt ze.
Ook priester Barbieri ondervond deze week een botsing tussen de losse stijl van de paus en de onwrikbaarheid van het Vaticaan. Hij stond woensdag klaar bij het Sint-Pietersplein om, zoals priesters in Rome gevraagd was, mee te lopen met de kist, die van het woonverblijf in het Vaticaan naar de Sint-Pietersbasiliek werd begeleid.
Maar Barbieri mocht niet aan de ceremonie deelnemen, omdat hij niet de juiste zwarte priesterjas droeg. ‘Die heb ik niet eens’, grijnst hij. ‘Want die heb je maar drie keer in je leven nodig, als een paus doodgaat.’ Waarschijnlijk had Franciscus, die pleitte voor een soberdere kerk, de spaarzaamheid prima gevonden. Maar kledingvoorschriften zijn in Vaticaanstad nu eenmaal heilig.
Volgens zijn eigen wens wordt de kist zaterdag, na de plechtigheid op het Sint-Pietersplein, naar een tombe in de Santa Maria Maggiore-basiliek gebracht, 5 kilometer verderop. Franciscus is de eerste paus in meer dan een eeuw die koos voor een graf buiten het Vaticaan.
Op het plein en langs de route staan zullen naar verwachting honderdduizenden mensen staan. Ook priester Barbieri is vastbesloten erbij te zijn in het overvolle centrum, juiste kleding of niet, voor een laatste groet aan de paus van de periferie.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant