Al sinds het begin van zijn tweede termijn werpen Donald Trump en zijn gevolg een balletje op over een mogelijk vervolg. Een derde presidentstermijn is zonder twijfel een flagrante schending van de grondwet. Waarom gaat het er dan steeds over?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat heeft Trump gezegd over een mogelijke derde termijn?
‘Trump 2028’, prijkt er op een pet die sinds donderdag te koop is in de webshop van de president. Het is de laatste in een serie van toespelingen op een derde presidentstermijn voor de man die nog geen honderd dagen bezig is aan zijn tweede, en grondwettelijk gezien zijn laatste.
‘Ik denk dat ik me niet nog een keer verkiesbaar zal stellen’, zei Trump kort na zijn verkiezingsoverwinning tegen Republikeinse Congresleden. ‘Tenzij jullie tegen me zeggen: ‘Hij is zo goed, we moeten er wat voor bedenken.’ Partijleiders in het Congres doen Trumps openlijke overpeinzingen vooralsnog af als ‘een lolletje’.
Maar zijn meest loyale voetsoldaten maken zich er al wel hard voor. Congreslid Andy Ogles heeft een voorstel voor een grondwetswijziging ingediend – en federale aanklagers staakten niet lang daarna een onderzoek naar overtredingen van wetten voor campagnefinanciering door Ogles.
Trump zelf lijkt ook bloedserieus. ‘Ik maak geen grappen’, zei hij eind vorige maand in een interview met NBC over een eventuele derde termijn. Weliswaar zei hij dat het ‘nog te vroeg is om erover na te denken’, hij beweerde ook dat er wel degelijk ‘mogelijkheden’ zijn.
Zijn die mogelijkheden er ook?
Nee. Het 22ste amendement van de Amerikaanse grondwet is glashelder: ‘Niemand mag meer dan twee keer tot president worden verkozen. En niemand die meer dan twee jaar president is geweest of als president heeft gefungeerd, in een termijn waarvoor iemand anders was verkozen, mag meer dan één keer tot president worden gekozen.’
Dat amendement trad in 1951 in werking, zes jaar na het overlijden van de enige president die vaker dan twee keer een verkiezing won: Franklin D. Roosevelt. Al voor hem gold de traditie dat een president na acht jaar met pensioen zou gaan, maar sindsdien is dat ook grondwettelijk geregeld. Dat zou elke discussie over een nieuwe herverkiezing van Trump dood moeten slaan.
Welke mogelijkheden ziet de regering-Trump dan nog voor zich?
De enige zuivere optie is het aanpassen van de grondwet. Daarvoor is een tweederdemeerderheid nodig in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Daarna moet het ook worden goedgekeurd door 38 van de 50 staten. Voor beide stappen ontbreekt het de Republikeinen aan de benodigde stemmen.
Maar er doen ook andere ‘geitenpaadjes’ de ronde, de ene nog schimmiger dan de andere. Trump zou voor de verkiezingen van 2028 zijn huidige vicepresident JD Vance naar voren kunnen schuiven als president, en zelf als running mate op het stembiljet komen te staan. Als ze winnen, zou Vance terug kunnen treden en daarmee Trump weer president kunnen maken.
Een semantische truc: het 22ste amendement spreekt namelijk over ‘verkozen worden’. Trump zou in dit geval alleen worden doorgeschoven. ‘Dat is één optie’, zei Trump hierover tegen NBC.
Het enige probleem? Het 12de amendement van de grondwet, waarin staat dat ‘niemand die volgens de grondwet niet in aanmerking komt voor het ambt van president, komt in aanmerking voor het ambt van vicepresident van de VS’.
Volgens Trump zijn er ook andere mogelijkheden, hoewel hij daar nog niet over heeft willen uitweiden. Mogelijk zou Vance zich verkiesbaar kunnen stellen met een andere running mate. Eenmaal verkozen zou de vicepresident zich kunnen terugtrekken, waarna Vance (met instemming van de Senaat) Trump zou kunnen voordragen voor de post. Op zijn beurt zou Vance dan weer kunnen plaatsmaken voor Trump.
Juridische experts hebben al deze opties met de grond gelijkgemaakt. Volgens Derek Miller, professor verkiezingswetgeving aan de Notre Dame Lay School, is er ‘niet een of ander magisch trucje om de limiet op presidentiële ambtstermijnen te omzeilen’, zo zei hij tegen nieuwszender CBS.
De verkiezingen van 2028 laten nog lang op zich wachten. Waarom heeft Trump het hier nu al over?
Allereerst is het een simpele afleidingstactiek. Niet voor niets kwam Trumps biecht bij NBC slechts enkele dagen nadat zijn regering zwaar onder vuur was komen te liggen vanwege het lekken van militaire geheimen. Ingewijden hebben tegen The New York Times gezegd dat Trump bewust deze knuppel in het hoenderhok gooit, omdat media en boze Democraten zich dan gedwongen voelen erop te reageren.
Het kan ook een manier zijn om interne concurrenten onschadelijk te maken. Trump koestert de macht die hij zich in de eerste maanden van zijn tweede termijn heeft toegeëigend. Zolang daar geen definitieve einddatum aan vastzit, houdt hij alle ogen op zich gericht.
Maar Trumps overpeinzingen over een derde termijn volgen ook een geëigende dynamiek: eerst werpt hij een ogenschijnlijk absurd balletje op. Partijgenoten die hem niet voor het hoofd willen stoten, lachen het aanvankelijk weg, voor zijn meest rabiate volgers er serieus werk van maken.
Steve Bannon, Trumps bondgenoot van het eerste uur, liet er onlangs geen misverstand over bestaan: ‘President Trump zal opgaan voor een derde termijn en president Trump zal opnieuw verkozen worden.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant