Op de beelden is te zien hoe de Israëlische premier zijn retorische ervaring inzet om agenten die hem ondervragen over beschuldigingen van corruptie te manipuleren. De Volkskrant spreekt regisseur Alexis Bloom, die de unieke beelden van een anonieme bron ontving.
is kunstverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over kunstpolitiek en subsidiebeleid, en was eerder correspondent in Israël en Palestina.
Voordat Benjamin Netanyahu de politiek in ging, deed hij het als talking head al goed op televisie. In 1982 maakte hij voor het eerst furore, toen hij als diplomaat op de Israëlische ambassade in de Verenigde Staten werkte.
Met zijn diepe, vertrouwenwekkende stem kwam Netanyahu toen in de televisiestudio’s van Washington steeds weer rustig maar beslist uitleggen waarom het nodig was dat Israël met zo veel geweld Libanon was binnengevallen. Israël kon zich geen betere advocaat wensen.
Als onvermoeibaar zelfverklaard verdediger van een Joodse staat wist hij in de jaren negentig al eens de gunst van de kiezers te winnen en inmiddels is Netanyahu de langst regerende premier van Israël met in totaal zeventien dienstjaren.
Zijn retorische vaardigheid en van elke twijfel ontdane optreden zijn een belangrijke verklaring voor zijn politieke overleven, dat de logica vóór de Hamas-aanval van 7 oktober 2023 en de verwoestende Israëlische strafbombardementen op Gaza al tartte.
De Zuid-Afrikaanse regisseur Alexis Bloom keek dan ook haar ogen uit toen ze twee jaar geleden de video-opnamen kreeg toegespeeld van de zes verhoren waarin de Israëlische recherche Netanyahu achter gesloten deuren ondervroeg over beschuldigingen van corruptie.
‘Nu eens was hij niet in gesprek met een tv-interviewer’, zegt Bloom. ‘Je ziet hoe hij met die ervaring urenlang probeert de agenten te manipuleren, hun vragen ontwijkt of weigert te antwoorden.’
De beelden vormen de ruggengraat van haar onthullende documentaire The Bibi Files. Het gaat over de dozen sigaren, flessen champagne en dure sieraden die Netanyahu en zijn vrouw Sara jarenlang cadeau kregen van Israëlische en Amerikaanse miljonairs, en de hulp die Netanyahu hun in ruil daarvoor gaf.
Hoeveel dozen champagne bij zijn huis zijn afgeleverd, vragen de rechercheurs keer op keer. Netanyahu heeft geen idee en hij vindt het ook absurde vragen. ‘Denken jullie dat ik aan de deur de flessen sta te tellen, zoals ik tel hoeveel raketten er op ons land staan gericht?’
De 75-jarige Netanyahu – van kinds af aan luidt zijn bijnaam Bibi – is al in 2019 door het Israëlische openbaar ministerie aangeklaagd wegens corruptie, en de verhoren dateren van de jaren daarvoor. Het proces sleept zich sindsdien voort, onder meer omdat Netanyahu van begin af aan elke gelegenheid aangrijpt om de boel te vertragen en te verklaren dat de Israëlische media en justitie een heksenjacht op hem hebben geopend.
Tijdens dat Israëlische steekspel benaderde een anonieme bron in de lente van 2023 de Amerikaanse Alex Gibney, filmmaker en producer van documentaires. Of hij geïnteresseerd was in de video-opnamen van verhoren uit het justitieel dossier in het corruptieonderzoek.
Gibney polste Bloom, met wie hij eerder documentaires had gedraaid als We Steal Secrets (2013) over Wikileaks en Divide and Conquer (2018) over Roger Ailes, de gevallen baas van de rechtse Amerikaanse nieuwszender Fox.
‘Ik heb geen seconde getwijfeld’, zegt Bloom tijdens een videogesprek, waarin ze zich verheugd toont dat The Bibi Files in Nederland in de bioscopen te zien zal zijn. ‘Het was een zeldzame kans om een documentaire te maken over iemand die zijn hele carrière heeft gebouwd op het beheersen van de boodschap. Of beter gezegd, als je eerlijk bent, op het vertellen van leugens.’
De film is in Israël verboden, omdat het lekken van de verhooropnamen strafbaar is; illegale kopieën om thuis te kijken gaan wel rond. Netanyahu heeft in september nog tevergeefs geprobeerd de voorpremière op het filmfestival van de Canadese stad Toronto via de rechter te verbieden.
The Bibi Files belandde daarna wel op de shortlist voor de Oscar voor beste documentaire, die uiteindelijk is gewonnen door de Israëlische-Palestijnse documentaire No Other Land. Voor beide kritische films is in het Amerika van Donald Trump geen distributiedeal voor de bioscoop gesloten.
De verhoren van Netanyahu beslaan maar een fractie van de meer dan duizend uur aan video-opnamen, waarop ook de ondervragingen van talloze getuigen te zien zijn. ‘De bestanden waren rommelig geordend. Soms waren de beelden en het geluid ook van elkaar gescheiden. We moesten dat weer bij elkaar leggen. Ook waren de beelden heel ruw. De Israëlische politie staat, net als die van de meeste andere landen, niet bekend om zijn cinematografie. Soms was moeilijk te zien wie aan het woord was, of om ze te verstaan.’
De getuigenverhoren zijn veelal opgenomen met een bewakingscamera aan het plafond, maar dat doet niets af aan de vaak ontluisterende ondervragingen. De rijkste vrienden van Netanyahu komen voorbij, net als personeel uit de huishouding, naaste adviseurs, ministers en vooral ook zijn vrouw Sara en hun zoon Yair. Zij gaan schreeuwend tekeer tegen de rechercheurs en hun verhoren horen tot de opzienbarendste fragmenten van The Bibi Files.
Eerst Sara: ‘Schamen jullie je niet? Terwijl jullie terreuraanslagen kunnen voorkomen, houden jullie je met deze nonsens bezig!’ Dan later in de film Yair: ‘Jullie onderzoeken mij omdat de Israëlische politie een soort Stasi is geworden. Een geheime politie die de regering wil omverwerpen.’
De verhoren van Netanyahu spelen zich af in zijn premierskantoor onder tl-lampen. De rechercheurs plaatsten twee camera’s om hem van links en rechts vast te leggen. Op de achterwand hangt een grote landkaart van het Midden-Oosten in woestijnkleuren en met geografische aanduidingen in het Hebreeuws. Als de agenten hem belastende getuigenverklaringen laten horen, zit hij volgens de wetten van het tv-debat driftig nee te schudden en er ‘leugenaar’ doorheen te roepen.
Om de verhoren tot een logisch verhaal te smeden, haalde Bloom de Israëlische onderzoeksjournalist Raviv Drucker als zakelijke verteller voor haar camera. Om drama toe te voegen laat ze enkele getuigen nog eens vertellen wat ze weten.
Ze maken van hun hart geen moordkuil. ‘Sara drinkt een glas champagne wanneer ik een kop koffie drink’, zegt Hadas Klein, persoonlijk assistent van de Israëlische Hollywood-miljardair Arnon Milchan. ‘Bibi liegt links en rechts, en hij heeft daar geen probleem mee’, zegt teleurgestelde jeugdvriend Uzi Beller.
Toen Bloom kort na het op 7 oktober 2023 door Hamas aangerichte bloedbad voor het eerst naar Israël ging om mensen te overtuigen mee te doen aan haar documentaire, hield ze haar mond over de politieverhoren. ‘We moesten voorzichtig zijn om niemand onnodig in problemen te brengen en zeiden alleen dat we een kritisch portret van Netanyahu maakten.’
Al snel nadat Netanyahu met steun van de onverzoenlijk hardrechtse kolonistenpartijen de vergeldingsaanvallen op Gaza had laten uitlopen op een strafcampagne waarbij inmiddels meer dan 51 duizend Palestijnen zijn gedood, luidde een verklaring dat oorlog voeren voor hem een manier is om het corruptieproces te dwarsbomen. Niets vreest hij meer dan de gevangenis, zegt de Drucker al vroeg in The Bibi Files.
Dus toen Bloom haar Israëlische gesprekspartners uiteindelijk vertelde dat ze de tapes had, vonden ze dat geweldig. ‘Niemand was echt geschokt en ze wilden nog steeds meewerken. Wanneer je land een paria in de wereld is, zijn gijzelaars opoffert en massaal moordt in Gaza, dan is alles wat eraan kan bijdragen dat de regering valt geoorloofd.’
The Bibi Files is vanaf 24/4 te zien in 29 zalen.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant