In het televisieprogramma Wat wij hebben doorstaan vertellen ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog hun oorlogs- en bevrijdingsverhaal aan de hand van hun dagboeken en brieven. De zeven afleveringen van acht minuten zijn vanaf zondag te zien, direct na het NOS Achtuurjournaal.
Op 28 maart 1944 doet de Nederlandse minister Gerrit Bolkestein een oproep via Radio Oranje: ‘Wil het nageslacht ten volle beseffen wat wij als volk in deze jaren hebben doorstaan en zijn te boven gekomen, dan hebben wij juist de eenvoudige stukken nodig – een dagboek, brieven, toespraken.’
Ook Anne Frank hoorde de uitzending. Die bracht haar op het idee om na de oorlog van haar dagboek een roman te maken. Voor het televisieprogramma Wat wij hebben doorstaan worden zulke geschriften opnieuw ter hand genomen door ooggetuigen van inmiddels 88 tot en met 99 jaar.
Veel oorlogsdagboeken zijn gedigitaliseerd, onder meer door de Koninklijke Bibliotheek en het Niod. ‘Je kunt in zo’n kort programma natuurlijk niet een heel dagboek doornemen. We zoomen in op bepaalde scènes’, zegt Arjan Nieuwenhuizen, de maker van het programma.
Het programma richt zich op kleine, alledaagse verhalen. ‘Juist als je daarop inzoomt, kom je bij een groter verhaal’, aldus Nieuwenhuizen. Hij moet denken aan het verhaal van Jan Wesseljansen. ‘Op een dag na school twijfelde hij of hij naar de boekhandel in Nijmegen zou gaan of de trein naar huis zou nemen. Hij koos voor het laatste. Toen hij eenmaal in de trein zat, vielen de bommen op Nijmegen. Die ene simpele keuze heeft zijn leven gered.’
‘De ooggetuigen konden fenomenaal goed vertellen over wat ze tijdens de oorlog hebben meegemaakt’, zegt Nieuwenhuizen. Hoewel hij eerder programma’s heeft gemaakt over de Tweede Wereldoorlog, vond hij de gesprekken met deze ooggetuigen indrukwekkend. ‘Ze wisten nog precies wat ze tachtig jaar geleden in hun dagboek hebben geschreven.’
Nieuwenhuizen verwijst naar een scène waarin hij een ooggetuige vraagt naar diens gevoel als hij aan de oorlog denkt. ‘Dan word ik even stil’, antwoordde de man. Nieuwenhuizen: ‘Ik denk dat dat de kern is, die stilte. Als de kijker ook even stil is, dan is mijn doel bereikt.’
Tijdens de opnamen leken sommige vertellers zo op te gaan in hun verhaal dat ze door middel van hun dagboeken weer even terug waren in het beschreven moment. Nieuwenhuizen: ‘Dichter bij de oorlog kun je niet komen.’
NOS 80 jaar Bevrijding: Wat wij hebben doorstaan. Zondag 27/4 t/m zaterdag 3/5. Direct na het NOS Journaal van 20.00 uur op NPO 1.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant