Donderdagochtend publiceert de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) een ‘zorgenbrief’, vol kritiek op de manier waarop Nederland omgaat met potentieel gevaarlijke gedetineerden. De steeds hardere aanpak kan veel schade aanrichten in de samenleving, waarschuwt voorzitter Han Moraal.
Zorgelijk, onverstandig en niet goed onderbouwd. Zo noemt de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming de manier waarop Nederland de laatste jaren omgaat met de zwaarste categorie gedetineerden, in onder andere de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) in Vught. Daar wordt steeds strenger toezicht gehouden, terwijl dat in niet in alle gevallen noodzakelijk zou zijn.
Donderdagochtend publiceert de RSJ niet alleen – zoals gebruikelijk – een advies over de wijziging van drie regelingen op dit gebied, maar ook een ‘zorgenbrief’. Daarin worden de nodige kanttekeningen bij de plannen geplaatst. Dat is een uitzonderlijke stap voor het onafhankelijke adviesorgaan van de staatssecretarissen van Justitie en Veiligheid, van Rechtsbescherming en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
‘Onze zorgen worden met de dag groter, omdat de veiligheidsmaatregelen voor gedetineerden in de zwaarste regimes in hoog tempo over elkaar heen tuimelen. Daarom publiceren we deze brief’, zegt de algemeen voorzitter van de RSJ, Han Moraal (68), in zijn werkkamer in Den Haag. ‘In een paar jaar tijd hebben we al zeven adviezen uitgebracht over de manier waarop we omgaan met deze groep, en nummer acht is in de maak.’
Is dit een diplomatieke manier om te zeggen: de grens is bereikt?
‘In zekere zin wel, ja. Het is aan politici en rechters om grenzen te trekken. De RSJ houdt het liever bij termen als onverstandig. Maar uit deze brief mag u afleiden dat wij denken: jongens, we dreigen door te schieten. Evalueer eerst eens het effect van die andere recente wetswijzigingen. Is dit beleid eigenlijk wel effectief? Daar zetten we onze vraagtekens bij.’
De lijst met voorbeelden is lang. Zo is de standaard plaatsingsduur in de EBI verlengd van zes naar twaalf maanden. En er is een nieuwe Afdeling Intensief Toezicht (AIT) geïntroduceerd. Voor veel gedetineerden in zo’n AIT, een kleinschalige afdeling in een gewone gevangenis, is het detentieregime bijna net zo zwaar als in de EBI.
Ook het telefoonbeleid is aangescherpt. Sinds eind 2022 mogen veel EBI-gedetineerden niet meer tweemaal per week bellen, maar eenmaal per week. Gesprekspartners worden gescreend en mogen alleen telefoneren op bepaalde locaties, zoals een politiebureau. Daar controleert iemand of er geen criminele contacten meeluisteren of -praten.
Als het aan het kabinet ligt, kunnen partners en familieleden niet meer bellen bij de politie, maar moeten ze zo’n telefoongesprek in een gevangenis voeren. En deze maatregel gaat ook gelden voor naasten van alle AIT-gedetineerden. Daardoor wordt contact met de buitenwereld voor een steeds grotere groep ‘ernstig ingeperkt, zo niet onmogelijk gemaakt’, stelt de RSJ.
‘Zo raken gedetineerden nog meer geïsoleerd, en vergroot je de kans dat ze gefrustreerd raken en verharden’, waarschuwt Moraal. ‘Dat leidt tot meer onveiligheid, binnen en buiten de muren. Minister Piet Hein Donner van Justitie verwoordde het ooit treffend: als je gevangenen als beesten behandelt, keren ze als beesten terug in de maatschappij. Hij had gelijk.’
Rondom het Marengo-proces, met Ridouan T., zijn drie doden gevallen, onder wie een advocaat en een journalist. Een van T.’s advocaten is veroordeeld, omdat hij het doorgeefluik van zijn cliënt was. Twee andere raadslieden zitten nu vast. Is het niet logisch dat politici tot het uiterste gaan om meer ellende te voorkomen?
‘Dat er in bepaalde gevallen maatregelen worden genomen, begrijpen we. Bij de naam die u noemt, heb ik natuurlijk ook een beeld – waarover ik niet wil uitweiden. Als er aanwijzingen zijn dat iemand vanuit de cel een criminele organisatie aanstuurt, mag de staat daar natuurlijk tegen optreden. Maar los van de genoemde voorbeelden zijn er bij de RSJ geen andere incidenten bekend die aantonen dat het nodig is om steeds strenger toezicht te houden op een steeds grotere groep gedetineerden.’
Wat dacht u toen er onlangs voor de derde keer een advocaat van T. werd opgepakt: nu wil de Tweede Kamer nog strengere maatregelen?
‘Ik hoop inderdaad niet dat er nog meer bij komt. Er zijn al maatregelen getroffen, er is nu cameratoezicht mogelijk als een advocaat op bezoek komt. Dat Kamerleden schrikken van dit soort berichten, snap ik. Maar de overheid moet zich altijd baseren op wetten en regelgeving, en zich never nooit verlagen tot de methoden van de georganiseerde misdaad. De straf is dat je criminelen hun vrijheid afpakt, niet dat je hun gevangenisregime extra zwaar maakt.
‘Waar wij ons zorgen over maken, is dat maatregelen die eerst alleen golden voor sommige gedetineerden in de EBI, straks worden opgelegd aan een aanzienlijk grotere groep: iedereen in de EBI en alle gedetineerden op een AIT. Wij zeggen: reserveer dit voor de pakweg vijf of tien gevangenen die het gevaarlijkst zijn, niet voor een stuk of honderd mensen.’
De groep gedetineerden in het zwaarste regime wordt met de dag groter, waarschuwt hij. In Vlissingen komt een tweede Extra Beveiligde Inrichting, waar 36 gevangenen kunnen worden opgesloten. Opgeteld telt Nederland dan zestig EBI-plaatsen. En het aantal AIT-plekken zal worden uitgebreid van 49 naar 126.
Het strengere beleid leidt tot meer juridische procedures bij de afdeling rechtspraak van de RSJ, die losstaat van de adviestak en onafhankelijk is. ‘We zaten in 2024 op ruim zevenduizend klachten per jaar, met name van gedetineerden’, zegt Moraal. Dat was ruim 17 procent meer dan twee jaar eerder.
Wat zou u tot slot willen zeggen tegen de Tweede Kamer?
‘Wees voorzichtig, kijk of het echt nodig is om nog strenger te worden voor deze groep gedetineerden. Doe het niet alleen maar omdat je denkt dat kiezers het fijn vinden dat het strafrechtelijk klimaat steeds strenger wordt. Want dit beleid kan in de samenleving op termijn veel schade aanrichten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant