is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Nederlanders hebben met zijn allen een vermogen van 2,6 biljoen euro (oftewel 2.600 miljard). Dat zijn hun bezittingen (huizen, spaargelden, aandelen) minus hun schulden (hypotheken). Dat is enorm bedrag, gebaseerd op box 3 van de inkomstenbelasting. En hierin zijn de pensioenrechten niet meegenomen.
Als de overheid over dat bedrag elk jaar 20 procent zou mogen opeisen als belasting, levert dat de schatkist 520 miljard euro op. Nu is de totale belastingopbrengst 450 miljard euro. Het zou dus meer dan voldoende zijn om de huidige overheidsuitgaven te dekken en met wat overblijft enkele leuke dingen mee te doen.
Nu kan worden gezegd dat dit slechts eenmalig zou zijn, omdat Nederland snel zou verarmen en het jaar daarop de inkomsten al lager zullen zijn. Maar dat is niet waar, omdat alle andere belastingen (inkomstenbelasting, btw, erfbelasting, vennootschapsbelasting) kunnen worden afgeschaft. De vermogens groeien even snel weer aan.
De fiscalist Reinier Kooiman pleitte er vorige week in deze krant voor alle huidige belastingen te vervangen voor een heffing naar draagkracht op vermogen: een vermogensbelasting. Het zou ertoe leiden dat de verschillen tussen arm en rijk drastisch zullen afnemen.
In het huidige fiscale stelsel neemt de ongelijkheid steeds verder toe. Ieder jaar komt een steeds groter stuk van de taart bij een steeds kleiner deel van de Nederlanders terecht. Het overgrote deel van het vermogen (1,5 biljoen) is nu geconcentreerd bij 10 procent van de huishoudens. En dat zijn vooral ouderen die er weinig mee doen.
Het Kooiman-stelsel zou Nederland nivelleren. Daarnaast wordt de belastingheffing een stuk simpeler. Het huidige stelsel met toeslagen, uitzonderingen en aftrekposten is zo ingewikkeld dat de Belastingdienst er geen touw aan kan vastknopen. Het belastingsysteem moet volgens Kooiman terug naar de oorsprong van achthonderd jaar geleden, toen in Italiaanse stadstaten als Bologna, Siena en Perugia ook alleen het vermogen werd belast.
Misschien is 20 procent hoog. Kooiman sprak zelf in deze krant van 8,5 procent, maar dat zou tot een gat op de begroting leiden. Misschien volstaat 14 procent, als bijvoorbeeld enkele belastingen (accijnzen, milieuheffingen) worden gehandhaafd die tot doel hebben ongewenst gedrag te ontmoedigen. En als ook de pensioenen bij het vermogen worden meegeteld (in Nederland 1.500 miljard euro) kan het nog verder omlaag.
Het nieuwe belastingstelsel moedigt mensen aan meer te gaan werken en minder te rentenieren. Het grote gevaar is dat mensen met hun vermogen naar het buitenland vluchten. Kooiman wil daar een mouw aanpassen door een exit-heffing, hetgeen inhoudt dat wie geld of andere activa wil overhevelen naar een ander land eerst moet afrekenen.
Het is een mooi plan. Helaas nogal utopistisch. Het gaat ervan uit dat de Nederlanders aan het algemeen belang denken. Maar ze denken bijna altijd in hun eigen belang.
Het gaat ook voorbij aan het feit dat de burger geen homo economicus is, maar zich laat leiden door emoties. Dat de winst op het eigen huis wordt belast, voelt voor velen als een gruwel.
Er zal van het Kooiman-stelsel niets terechtkomen, net als met andere utopische ideeën van na de crisis, zoals het basisinkomen en de donuteconomie. Maar dromen moeten worden gekoesterd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns