is bestuurssocioloog aan de Erasmus Universiteit en columnist van de Volkskrant.
Vorige week publiceerde de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) het rapport Iedereen bijna ziek , waarin aandacht wordt gevraagd voor ‘diagnose-expansie’. Het deed me denken aan een vriend die als diëtist werkte bij een private obesitaskliniek. Hij werd daar inderdaad bijna ziek. Want naar verloop van tijd merkte hij dat het daar niet primair om goede zorg draaide. Nee, richtlijnen werden opgerekt zodat mensen eerder ‘toe’ waren aan een operatie en hij de ‘juiste’ diagnose kon geven voor een bariatrische ingreep. Hij werd ziek van een ziekelijk systeem.
Twintig jaar geleden is besloten om marktwerking toe te staan in de zorg. Het is een van de beste voorbeelden van wat er zo ‘neo’ is aan neoliberalisme. Niet zozeer een klassiek geloof in vrije marktwerking, maar een overheid die een markt actief creëert, reguleert en aanstuurt. Of het nu gaat om zorg, energie, dierenartsen, woningbouw of kinderopvang – het is allemaal vermarkt of gekaapt door het kapitaal, zoals Mirjam de Rijk dat noemt.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De daarin actieve mechanismen zijn van een woestmakende eenvoud: the winner takes it all. Het is een hard gelag. Want van de 114 miljard euro uit de allergrootste Haagse begroting, vloeien velen zorgmiljarden aan publiek geld weg naar beleggers en private-equitybedrijven. Sterker nog, voor ‘sprinkhanen in de financiële wereld is de Nederlandse zorgsector een oneindige groeimarkt, een ware geldmachine’ stelt zorgbestuurder Mark van Houdenhoven in Het Financieele Dagblad. Een doorgeschoten ontwikkeling, waar huisarts Danka Stuijver en journalist Marcia Luyten in deze krant al eerder aandacht voor hadden.
Die investeerders kopen, voegen samen, splitsen en verkopen zorginstellingen als corebusiness. Gesteund door dit kabinet. Dat zorgt ervoor dat bepaalde takken van zorg, via verticale integratie, soms onder dezelfde eigenaar komen. Niet toevallig ook de diagnostiek. Zo heeft twee derde van de Nederlandse ziekenhuizen zijn laboratoria verkocht aan een commerciële partij waarmee ook die diagnostiek is vercommercialiseerd. Inmiddels worden ook huisartsen opgekocht en beogen opkopers om ook de tweedelijnszorg te leveren. Maar met een huisarts en specialist van één eigenaar, komt de poortwachtersfunctie van de huisarts op de tocht, die voorkomt dat er onnodig wordt doorverwezen en teveel wordt gediagnosticeerd.
En juist daarom kijkt de RVS nu kritisch naar mensen die ‘steeds meer, steeds vroeger en laagdrempeliger’ diagnoses stellen. Want dat loopt nu uit de hand. Zo hekelt RVS-voorzitter Jet Bussemaker ons als burger, die zouden zijn ‘opgevoed als consumenten die die extra scan willen, want ze hebben er toch voor betaald?’. Daarnaast zouden ‘huisartsen hun huisartsenwijsheid van ‘kijk het nog maar even aan’ kwijtraken’. Daarmee doet de RVS alsof die diagnose-expansie een resultaat is van iets te inschikkelijke huisartsen en iets te mondige burgers. Maar dat laat natuurlijk de grootste olifant in de kamer onbenoemd.
Want als je accepteert dat de zorg als markt is ingericht, moet je niet vreemd staan kijken dat die markt haar zorgvraag opklopt. Dat is marktwerking. Sterker nog: door marktpartijen vrij spel te geven in het zorgdomein, is diagnostisering juist de spilfunctie in het verdienmodel. Want iedere extra diagnose kan zorgen voor extra omzet. Vandaar die verticale integratie. Wat je als markt zaait, zal je als markt oogsten.
Daarmee hebben we dus een zorgsysteem ingericht dat er baat bij heeft om zoveel mogelijk mensen ‘steeds meer, steeds vroeger en laagdrempeliger’ tot patiënt te rekenen. Maar in plaats van het systeem te bevragen, legt de RVS de verantwoordelijkheid in de beeldvorming vooral bij huisartsen en patiënten. Daardoor gaat het niet over de systemische weeffout die diagnostisering tot verdienmodel heeft gemaakt en legt het te weinig de bal bij commerciële partijen die baat hebben bij die diagnose-expansie en medicalisering als twee zijdes van dezelfde verdienmedaille.
In een vorig rapport stelde deze RVS terecht dat ‘als de maatschappij het probleem is, is een recept niet de oplossing’. In die lijn zou ik zeggen: als het zorgsysteem het probleem is, ligt de oplossing niet bij huisartsen en patiënten. Nu we inmiddels in veel marktgereguleerde sectoren stuitten op systematische excessen, lijkt het me verstandig om vooral eens het doorgeschoten systeem te bevragen in plaats van het individu. Want iedereen is niet bijna ziek; iedereen zit in een verziekt systeem.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant